{"id":15680,"date":"2025-08-27T10:29:51","date_gmt":"2025-08-27T10:29:51","guid":{"rendered":"https:\/\/nafosted.gov.vn\/?p=15680"},"modified":"2025-08-28T01:32:13","modified_gmt":"2025-08-28T01:32:13","slug":"ket-noi-vat-ly-hat-voi-vu-tru-som","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/nafosted.gov.vn\/ket-noi-vat-ly-hat-voi-vu-tru-som\/","title":{"rendered":"K\u1ebft n\u1ed1i v\u1eadt l\u00fd h\u1ea1t v\u1edbi v\u0169 tr\u1ee5 s\u1edbm"},"content":{"rendered":"<figure id=\"attachment_15681\" aria-describedby=\"caption-attachment-15681\" style=\"width: 1149px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/nafosted.gov.vn\/ket-noi-vat-ly-hat-voi-vu-tru-som\/anh-4-2\/\" rel=\"attachment wp-att-15681\"><img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" class=\"size-full wp-image-15681\" src=\"https:\/\/nafosted.gov.vn\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/anh-4-1.jpg\" alt=\"\" width=\"1149\" height=\"617\" srcset=\"https:\/\/nafosted.gov.vn\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/anh-4-1.jpg 1149w, https:\/\/nafosted.gov.vn\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/anh-4-1-556x299.jpg 556w, https:\/\/nafosted.gov.vn\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/anh-4-1-1024x550.jpg 1024w, https:\/\/nafosted.gov.vn\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/anh-4-1-768x412.jpg 768w\" sizes=\"(max-width: 1149px) 100vw, 1149px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-15681\" class=\"wp-caption-text\">H\u00ecnh 1. L\u1ecbch s\u1eed v\u0169 tr\u1ee5 k\u1ec3 t\u1eeb Bigbang \u0111\u1ebfn k\u1ef7 n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng t\u1ed1i<\/figcaption><\/figure>\n<p>V\u0169 tr\u1ee5 s\u1edbm l\u00e0 h\u1ec7 l\u01b0\u1ee3ng t\u1eed, tuy nhi\u00ean b\u1ea5t tu\u00e2n c\u00e1c \u0111\u1ecbnh lu\u1eadt v\u1ec1 v\u1eadt l\u00fd l\u01b0\u1ee3ng t\u1eed ch\u00fang ta bi\u1ebft. T\u1ea1i Bigbang, hi\u1ec7u \u1ee9ng h\u1ea5p d\u1eabn l\u01b0\u1ee3ng t\u1eed chi ph\u1ed1i, nh\u01b0ng h\u1ea5p d\u1eabn Einstein ch\u1ec9 l\u00e0 c\u1ed5 \u0111i\u1ec3n, kh\u00f4ng t\u1ef1 h\u1ee3p khi l\u01b0\u1ee3ng t\u1eed h\u00f3a cho m\u00f4 t\u1ea3 Bigbang. Sau Bigbang, v\u0169 tr\u1ee5 gi\u00e3n n\u1edf l\u1ea1m ph\u00e1t, pha n\u00e0y kh\u00f4ng xu\u1ea5t hi\u1ec7n trong c\u00e1c l\u00fd thuy\u1ebft \u0111\u00e3 bi\u1ebft. Sau l\u1ea1m ph\u00e1t, b\u1ea5t \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng v\u1eadt ch\u1ea5t ph\u1ea3n v\u1eadt ch\u1ea5t v\u00e0 v\u1eadt ch\u1ea5t t\u1ed1i \u0111\u01b0\u1ee3c sinh ra, tuy nhi\u00ean kh\u00f4ng th\u1ec3 m\u00f4 t\u1ea3 trong m\u00f4 h\u00ecnh chu\u1ea9n v\u1ec1 h\u1ea1t c\u01a1 b\u1ea3n. Neutrino xu\u1ea5t hi\u1ec7n t\u1eeb v\u0169 tr\u1ee5 s\u1edbm, nh\u01b0ng dao \u0111\u1ed9ng neutrino c\u0169ng kh\u00f4ng th\u1ec3 gi\u1ea3i th\u00edch trong m\u00f4 h\u00ecnh chu\u1ea9n.<\/p>\n<p>Kh\u1ed1i l\u01b0\u1ee3ng neutrino, b\u1ea5t \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng v\u1eadt ch\u1ea5t ph\u1ea3n v\u1eadt ch\u1ea5t, v\u1eadt ch\u1ea5t t\u1ed1i, v\u00e0 l\u1ea1m ph\u00e1t v\u0169 tr\u1ee5 l\u00e0 nh\u1eefng v\u1ea5n \u0111\u1ec1 l\u1edbn, quan tr\u1ecdng c\u1ee7a v\u1eadt l\u00fd h\u1ecdc hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i. C\u00e1c d\u1ecb th\u01b0\u1eddng v\u1eadt l\u00fd m\u1edbi \u1edf LHC v\u00e0 c\u00e1c th\u1ef1c nghi\u1ec7m kh\u00e1c xu\u1ea5t hi\u1ec7n, thu h\u00fat s\u1ef1 quan t\u00e2m. Hi\u1ec3u \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u00fang s\u1ebd cho ch\u00fang ta x\u00e1c \u0111\u1ecbnh \u0111\u01b0\u1ee3c v\u0169 tr\u1ee5 s\u1edbm, ti\u1ebfp c\u1eadn \u0111\u1ebfn Bigbang, v\u00e0 lu\u1eadn gi\u1ea3i v\u1ec1 tr\u1ea1ng th\u00e1i hi\u1ec7n t\u1ea1i c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5. C\u00e1c v\u1ea5n \u0111\u1ec1 tr\u00ean c\u00f3 t\u00ednh th\u1eddi s\u1ef1, \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ea3o lu\u1eadn s\u00f4i n\u1ed5i tr\u00ean to\u00e0n th\u1ebf gi\u1edbi (\u0111i\u1ec3n h\u00ecnh: M\u1ef9, Ch\u00e2u \u00c2u, Nh\u1eadt B\u1ea3n) kh\u00f4ng tr\u1eeb Vi\u1ec7t Nam, tr\u00ean c\u1ea3 ph\u01b0\u01a1ng di\u1ec7n th\u1ef1c nghi\u1ec7m l\u1eabn l\u00fd thuy\u1ebft, nhi\u1ec1u n\u0103m qua.<\/p>\n<p>\u0110\u1ec1 xu\u1ea5t truy\u1ec1n th\u1ed1ng nh\u1eb1m m\u1edf r\u1ed9ng m\u00f4 h\u00ecnh chu\u1ea9n v\u00e0 thuy\u1ebft t\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed1i r\u1ed9ng (si\u00eau \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng, th\u00eam chi\u1ec1u, th\u1ed1ng nh\u1ea5t l\u1edbn, v.v.) ch\u1ec9 gi\u1ea3i quy\u1ebft ri\u00eang l\u1ebb v\u1ea5n \u0111\u1ec1 v\u00e0 cho m\u1ed9t s\u1ed1 d\u1ef1 \u0111o\u00e1n m\u00e2u thu\u1eabn th\u1ef1c nghi\u1ec7m. Th\u00e0nh c\u00f4ng c\u1ee7a nguy\u00ean l\u00fd \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng chu\u1ea9n trong m\u00f4 t\u1ea3 c\u00e1c t\u01b0\u01a1ng t\u00e1c c\u1ee7a t\u1ef1 nhi\u00ean (\u0111i\u1ec7n t\u1eeb, y\u1ebfu, m\u1ea1nh, h\u1ea5p d\u1eabn) g\u1ee3i \u00fd t\u1ed3n t\u1ea1i m\u1ed9t \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng chu\u1ea9n c\u01a1 b\u1ea3n h\u01a1n, <em>\u0111\u1ed1i x\u1ee9ng chu\u1ea9n t\u1ed1i<\/em> &#8211; <em>dark gauge symmetry<\/em>, c\u00f3 th\u1ec3 c\u1ea7u n\u1ed1i \u0111\u1ebfn b\u00ed \u1ea9n Bigbang, gi\u1ea3i th\u00edch tr\u1ecdn v\u1eb9n c\u00e1c v\u1ea5n \u0111\u1ec1 tr\u00ean. Ch\u00fang t\u00f4i \u0111\u00e3 \u0111\u1ec1 xu\u1ea5t m\u1ed9t \u0111\u1ec1 t\u00e0i nghi\u00ean c\u1ee9u m\u1ea1nh, trong \u0111\u00f3 nguy\u00ean l\u00fd chu\u1ea9n t\u1ed1i, \u201cK\u1ebft n\u1ed1i v\u1eadt l\u00fd h\u1ea1t v\u1edbi v\u0169 tr\u1ee5 s\u1edbm\u201d, \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e1c \u0111\u1ecbnh c\u1ee5 th\u1ec3 b\u1eb1ng ba m\u00f4 h\u00ecnh m\u1edbi sau: 1) M\u00f4 h\u00ecnh v\u1edbi \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng Abelian t\u1ed1i; 2) M\u00f4 h\u00ecnh v\u1edbi \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng kh\u00f4ng Abelian t\u1ed1i; 3) M\u00f4 h\u00ecnh th\u1ed1ng nh\u1ea5t l\u1edbn t\u1ed1i.<\/p>\n<p>T\u00ecm \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t l\u00fd thuy\u1ebft m\u1edf r\u1ed9ng cho hi\u1ec3u v\u1ec1 v\u0169 tr\u1ee5 s\u1edbm v\u00e0 Bigbang l\u00e0 m\u1ed9t trong nh\u1eefng b\u00e0i to\u00e1n l\u1edbn nh\u1ea5t c\u1ee7a v\u1eadt l\u00fd h\u1ecdc hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i th\u1ebf k\u1ef7 th\u1ee9 21 n\u00e0y. V\u00ec v\u1eady, \u0111\u1ec1 xu\u1ea5t tr\u00ean nh\u1eb1m t\u00ecm m\u1ed9t lu\u1eadt c\u01a1 b\u1ea3n h\u01a1n thay th\u1ebf c\u00e1c l\u00fd thuy\u1ebft \u0111\u00e3 bi\u1ebft chi ph\u1ed1i v\u0169 tr\u1ee5 s\u1edbm l\u00e0 ho\u00e0n to\u00e0n m\u1edbi, c\u00f3 \u00fd ngh\u0129a khoa h\u1ecdc cao. \u1ede thang l\u1ea1m ph\u00e1t, l\u00fd thuy\u1ebft n\u00e0y l\u00e0m vi\u1ec7c v\u1edbi kh\u00f4ng th\u1eddi gian cong, cho ph\u00e9p m\u00f4 t\u1ea3 \u0111\u1ed9ng l\u1ef1c l\u1ea1m ph\u00e1t, hi\u1ec7u \u1ee9ng v\u1edbi h\u1ea5p d\u1eabn, v\u00e0 \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t c\u00e1ch tr\u01b0\u1eddng l\u1ea1m ph\u00e1t sinh b\u1ee9c x\u1ea1 v\u00e0 v\u1eadt ch\u1ea5t quan s\u00e1t ng\u00e0y nay. L\u00fd thuy\u1ebft s\u1ebd h\u1ed9i t\u1ee5 \u0111\u1ebfn Bigbang, cho ph\u00e9p th\u0103m d\u00f2 Bigbang, nh\u01b0ng kh\u00f4ng m\u00f4 t\u1ea3 Bigbang v\u00ec l\u01b0\u1ee3ng t\u1eed h\u00f3a tr\u01b0\u1eddng h\u1ea5p d\u1eabn n\u1eb1m ngo\u00e0i ph\u1ea1m vi c\u1ee7a \u0111\u1ec1 t\u00e0i. C\u00e1c d\u1ecb th\u01b0\u1eddng v\u1eadt l\u00fd m\u1edbi \u0111ang \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1ee9ng minh b\u1edfi LHC v\u00e0 c\u00e1c th\u1ef1c nghi\u1ec7m kh\u00e1c ch\u1ec9 ra manh m\u1ed1i cho s\u1ef1 t\u1ed3n t\u1ea1i c\u1ee7a nguy\u00ean l\u00fd chu\u1ea9n t\u1ed1i. N\u00f3 gi\u1ea3i th\u00edch c\u00e1c v\u1ea5n \u0111\u1ec1 th\u1ef1c nghi\u1ec7m v\u1eadt l\u00fd h\u1ea1t v\u00e0 v\u0169 tr\u1ee5 h\u1ecdc, gi\u00fap c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng v\u1eadt l\u00fd c\u00f3 c\u00e1i nh\u00ecn s\u00e2u, r\u1ed9ng h\u01a1n v\u1ec1 m\u1ed9t th\u1ebf gi\u1edbi vi m\u00f4 c\u00f3 th\u1ec3.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<figure id=\"attachment_15682\" aria-describedby=\"caption-attachment-15682\" style=\"width: 871px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/nafosted.gov.vn\/ket-noi-vat-ly-hat-voi-vu-tru-som\/anh-5-3\/\" rel=\"attachment wp-att-15682\"><img decoding=\"async\" class=\" wp-image-15682\" src=\"https:\/\/nafosted.gov.vn\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/anh-5-2.jpg\" alt=\"\" width=\"871\" height=\"478\" srcset=\"https:\/\/nafosted.gov.vn\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/anh-5-2.jpg 1297w, https:\/\/nafosted.gov.vn\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/anh-5-2-556x305.jpg 556w, https:\/\/nafosted.gov.vn\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/anh-5-2-1024x562.jpg 1024w, https:\/\/nafosted.gov.vn\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/anh-5-2-768x422.jpg 768w\" sizes=\"(max-width: 871px) 100vw, 871px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-15682\" class=\"wp-caption-text\">H\u00ecnh 2. Nh\u00f3m V\u1eadt l\u00fd n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng cao v\u00e0 V\u0169 tr\u1ee5 h\u1ecdc trao \u0111\u1ed5i h\u1ecdc thu\u1eadt v\u1edbi GS Jose W.F. Valle t\u1ea1i Vi\u1ec7n Nghi\u00ean c\u1ee9u Ti\u00ean ti\u1ebfn Phenikaa<\/figcaption><\/figure>\n<p>Nhi\u1ec1u th\u1eadp k\u1ef7 qua, c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng khoa h\u1ecdc th\u1ebf gi\u1edbi trong \u0111\u00f3 c\u00f3 nh\u00f3m nghi\u00ean c\u1ee9u c\u1ee7a GS.TS. Ph\u00f9ng V\u0103n \u0110\u1ed3ng (xem H\u00ecnh 2) \u00a0nghi\u00ean c\u1ee9u v\u1ec1 v\u1ea5n \u0111\u1ec1 n\u00e0y v\u00e0 ch\u1ec9 ra r\u1eb1ng t\u1ed3n t\u1ea1i m\u1ed9t nguy\u00ean l\u00fd t\u1ed5ng qu\u00e1t, cho gi\u1ea3i quy\u1ebft t\u00edch h\u1ee3p c\u00e1c v\u1ea5n \u0111\u1ec1 th\u1ef1c nghi\u1ec7m \u0111\u00e3 n\u00eau. Tr\u00ean con \u0111\u01b0\u1eddng t\u00ecm nguy\u00ean l\u00fd \u0111\u00f3, ch\u00fang ta \u0111\u00e3 c\u00f3 nh\u1eefng b\u01b0\u1edbc ti\u1ebfn l\u1edbn, nh\u01b0 c\u01a1 ch\u1ebf seesaw, c\u01a1 ch\u1ebf scotogenic, nguy\u00ean l\u00fd chu\u1ea9n b\u1ec1n v\u1eadt ch\u1ea5t t\u1ed1i, v.v. Nguy\u00ean l\u00fd chu\u1ea9n t\u1ed1i n\u1ebfu \u0111\u01b0\u1ee3c ki\u1ec3m ch\u1ee9ng s\u1ebd l\u00e0 m\u1ed9t cu\u1ed9c c\u00e1ch m\u1ea1ng trong nh\u1eadn th\u1ee9c c\u1ee7a ch\u00fang ta v\u1ec1 v\u0169 tr\u1ee5 s\u1edbm. Nh\u00f3m nghi\u00ean c\u1ee9u \u0111\u00e3 c\u00f3 nh\u1eefng c\u00f4ng tr\u00ecnh \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng tr\u00ean con \u0111\u01b0\u1eddng t\u00ecm l\u00fd thuy\u1ebft m\u1edbi, nh\u01b0 m\u00f4 h\u00ecnh 3-3-1-1 \u0111o\u1ea1t Gi\u1ea3i th\u01b0\u1edfng T\u1ea1 Quang B\u1eedu n\u0103m 2016 (TS.Ph\u00f9ng V\u0103n \u0110\u1ed3ng) v\u00e0 l\u00fd thuy\u1ebft h\u1ea5p d\u1eabn c\u00f3 kh\u1ed1i l\u01b0\u1ee3ng phi tuy\u1ebfn c\u0169ng \u0111\u1ea1t gi\u1ea3i th\u01b0\u1edfng T\u1ea1 Quang B\u1eedu n\u0103m 2018 (TS. \u0110\u1ed7 Qu\u1ed1c Tu\u1ea5n).<\/p>\n<p>Nh\u00f3m nghi\u00ean c\u1ee9u g\u1ed3m 15 th\u00e0nh vi\u00ean ch\u1ee7 ch\u1ed1t l\u00e0m v\u1ec1 v\u1eadt l\u00fd n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng cao v\u00e0 v\u0169 tr\u1ee5 h\u1ecdc, h\u1ee3p t\u00e1c v\u1edbi nhau nhi\u1ec1u n\u0103m v\u00e0 t\u1ef1 \u0111\u00e0o t\u1ea1o ngu\u1ed3n nh\u00e2n l\u1ef1c cho m\u00ecnh, \u0111\u00e3 th\u1ef1c hi\u1ec7n nhi\u1ec1u \u0111\u1ec1 t\u00e0i nghi\u00ean c\u1ee9u c\u01a1 b\u1ea3n do Qu\u1ef9 NAFOSTED v\u1edbi nhi\u1ec1u k\u1ebft qu\u1ea3 c\u00f4ng b\u1ed1 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u00e1nh gi\u00e1 r\u1ea5t t\u1ed1t. GS.TS. Ph\u00f9ng V\u0103n \u0110\u1ed3ng \u0111\u00e3 th\u1ef1c hi\u1ec7n 5 \u0111\u1ec1 t\u00e0i nghi\u00ean c\u1ee9u c\u01a1 b\u1ea3n do Qu\u1ef9 NAFOSTED t\u00e0i tr\u1ee3, l\u00e0 t\u00e1c gi\u1ea3 ch\u00ednh c\u1ee7a 70 b\u00e0i ISI uy t\u00edn. PGS.TS. \u0110\u1ed7 Qu\u1ed1c Tu\u1ea5n \u0111\u00e3 th\u1ef1c hi\u1ec7n 2 nghi\u00ean c\u1ee9u c\u01a1 b\u1ea3n do Qu\u1ef9 NAFOSTED t\u00e0i tr\u1ee3, c\u00f4ng b\u1ed1 \u0111\u01b0\u1ee3c 30 b\u00e0i b\u00e1o thu\u1ed9c Danh m\u1ee5c t\u1ea1p ch\u00ed ISI c\u00f3 uy t\u00edn. TS. \u0110\u1ed7 Th\u1ecb H\u01b0\u01a1ng \u0111\u00e3 th\u1ef1c hi\u1ec7n 3 nghi\u00ean c\u1ee9u c\u01a1 b\u1ea3n do Qu\u1ef9 NAFOSTED t\u00e0i tr\u1ee3, c\u00f4ng b\u1ed1 \u0111\u01b0\u1ee3c 40 b\u00e0i b\u00e1o thu\u1ed9c Danh m\u1ee5c t\u1ea1p ch\u00ed ISI c\u00f3 uy t\u00edn. GS.TS. \u0110\u1eb7ng V\u0103n Soa \u0111\u00e3 ho\u00e0n th\u00e0nh 3 nghi\u00ean c\u1ee9u c\u01a1 b\u1ea3n do Qu\u1ef9 NAFOSTED t\u00e0i tr\u1ee3, c\u00f4ng b\u1ed1 \u0111\u01b0\u1ee3c 40 b\u00e0i b\u00e1o thu\u1ed9c Danh m\u1ee5c t\u1ea1p ch\u00ed ISI c\u00f3 uy t\u00edn. TS. Tr\u1ea7n V\u0103n Qu\u1ebf v\u00e0 TS. D\u01b0\u01a1ng V\u0103n L\u1ee3i c\u00f4ng b\u1ed1 \u0111\u01b0\u1ee3c 40 b\u00e0i b\u00e1o thu\u1ed9c Danh m\u1ee5c t\u1ea1p ch\u00ed ISI c\u00f3 uy t\u00edn, l\u00e0 c\u00e1c nh\u00e0 v\u1eadt l\u00fd tr\u1ebb \u0111ang t\u00edch c\u1ef1c nghi\u00ean c\u1ee9u v\u00e0 \u0111\u1ea1t \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e1c th\u00e0nh t\u00edch \u0111\u00e1ng kh\u00edch l\u1ec7. C\u00e1c th\u00e0nh vi\u00ean c\u00f2n l\u1ea1i c\u1ee7a nh\u00f3m l\u00e0 TS., NCS., ThS. do nh\u00f3m t\u1ef1 \u0111\u00e0o t\u1ea1o. Ph\u1ea7n l\u1edbn c\u00f4ng b\u1ed1 c\u1ee7a nh\u00f3m nghi\u00ean c\u1ee9u \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u0103ng tr\u00ean c\u00e1c t\u1ea1p ch\u00ed Physical Review D, Journal of High Energy Physics, European Physical Journal C, l\u00e0 nh\u1eefng t\u1ea1p ch\u00ed uy t\u00edn h\u00e0ng \u0111\u1ea7u, thu\u1ed9c danh m\u1ee5c t\u1ea1p ch\u00ed Nature Index v\u00e0 \u0111\u1ee9ng \u0111\u1ea7u danh m\u1ee5c t\u1ea1p ch\u00ed to\u00e1n, l\u00fd theo Google Scholar.<\/p>\n<p>\u0110\u1ea1i h\u1ecdc Phenikaa \u0111\u00e3 \u0111\u1ea7u t\u01b0 c\u01a1 s\u1edf v\u1eadt ch\u1ea5t, trang thi\u1ebft b\u1ecb v\u00e0 ph\u00f2ng th\u00ed nghi\u1ec7m ph\u1ee5c v\u1ee5 nghi\u00ean c\u1ee9u b\u00e0i b\u1ea3n v\u00e0 hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i, nh\u01b0 h\u1ec7 t\u00ednh to\u00e1n hi\u1ec7u n\u0103ng cao HPC, ph\u00f2ng th\u00ed nghi\u1ec7m v\u1eadt l\u00fd thi\u00ean v\u0103n, kh\u00f4ng gian l\u00e0m vi\u1ec7c m\u1edf, c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng khoa h\u1ecdc l\u1edbn, c\u00f9ng v\u1edbi kinh ph\u00ed ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng h\u00e0ng n\u0103m m\u1ea1nh. Nghi\u00ean c\u1ee9u v\u1ec1 v\u1eadt l\u00fd n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng cao v\u00e0 v\u0169 tr\u1ee5 h\u1ecdc l\u00e0 m\u1ed9t th\u1ebf m\u1ea1nh c\u1ee7a \u0110\u1ea1i h\u1ecdc Phenikaa, v\u1edbi nhi\u1ec1u nh\u00e0 khoa h\u1ecdc uy t\u00edn thu\u1ed9c chuy\u00ean ng\u00e0nh \u0111ang l\u00e0m vi\u1ec7c \u1edf \u0111\u00e2y. C\u00e1c c\u00e1n b\u1ed9 nghi\u00ean c\u1ee9u c\u1ee7a tr\u01b0\u1eddng th\u01b0\u1eddng xuy\u00ean h\u1ee3p t\u00e1c nghi\u00ean c\u1ee9u v\u1edbi c\u00e1c nh\u00f3m m\u1ea1nh n\u01b0\u1edbc ngo\u00e0i t\u1eeb Spain, Germany, Brazil, Chile, Korea, Taiwan trong gi\u1ea3i quy\u1ebft c\u00e1c b\u00e0i to\u00e1n li\u00ean quan, th\u01b0\u1eddng xuy\u00ean k\u1ebft n\u1ed1i t\u00ednh to\u00e1n v\u00e0 h\u1ee3p t\u00e1c nghi\u00ean c\u1ee9u v\u1edbi v\u1edbi c\u00e1c t\u1ed5 ch\u1ee9c th\u1ef1c nghi\u1ec7m l\u1edbn mang t\u00ednh qu\u1ed1c t\u1ebf nh\u01b0 CERN, KEK, KAGRA, .., c\u00e1c vi\u1ec7n nghi\u00ean c\u1ee9u v\u00e0 \u0111\u1ea1i h\u1ecdc trong n\u01b0\u1edbc, n\u01a1i c\u00f3 nh\u1eefng chuy\u00ean gia h\u00e0ng \u0111\u1ea7u li\u00ean quan \u0111\u1ebfn h\u01b0\u1edbng nghi\u00ean c\u1ee9u c\u1ee7a nh\u00f3m.<\/p>\n<p>Trong n\u0103m \u0111\u1ea7u ti\u00ean th\u1ef1c hi\u1ec7n \u0111\u1ec1 t\u00e0i nghi\u00ean c\u1ee9u c\u01a1 b\u1ea3n do Qu\u1ef9 t\u00e0i tr\u1ee3 \u201cK\u1ebft n\u1ed1i v\u1eadt l\u00fd h\u1ea1t v\u1edbi v\u0169 tr\u1ee5 s\u1edbm\u201d, nh\u00f3m nghi\u00ean c\u1ee9u \u0111\u00e3 c\u00f4ng b\u1ed1 7 b\u00e0i ISI c\u00f3 uy t\u00edn v\u00e0 1 b\u00e0i QT c\u00f3 uy t\u00edn, h\u01b0\u1edbng d\u1eabn 4 NCS., 3 h\u1ecdc vi\u00ean cao h\u1ecdc cao h\u1ecdc v\u00e0 th\u1ef1c hi\u1ec7n nhi\u1ec1u ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng kh\u00e1c.<\/p>\n<ol>\n<li>Phung Van Dong* and Duong Van Loi, Physical Review D 110, 115022 (2024) [ISIUT].<\/li>\n<li>Doan Minh Luong and Phung Van Dong*, European Physical Journal C 85, 473 (2025) [ISIUT, <strong>Nature Index<\/strong>].<\/li>\n<li>Tuan Q. Do*, Phung Van Dong, Duy H. Nguyen, and J. K. Singh, European Physical Journal C 85, 613 (2025) [ISIUT, <strong>Nature Index<\/strong>].<\/li>\n<li>Phung Van Dong, Duong Van Loi*, Do Thi Huong, Nguyen Tuan Duy, and Dang Van Soa, Physical Review D 111, 035014 (2025) [ISIUT].<\/li>\n<li>Duong Van Loi, N. T. Duy, Cao H. Nam, and Phung Van Dong*, European Physical Journal C 85, 109 (2025) [ISIUT, <strong>Nature Index<\/strong>].<\/li>\n<li>Z. Fan, Y.Y. Li, C.T. Lu, X.Y. Luo, T.P. Tang, Van Que Tran, and Y.L. Sming Tsai, Physical Review D 111, 015046 (2025) [ISIUT].<\/li>\n<li>Phung Van Dong* and Duong Van Loi, Physical Review D 110, 035003 (2024) [ISIUT].<\/li>\n<li>Tuan Q. Do* and W. F. Kao, European Physical Journal Plus 140, 149 (2025) [QTUT].<\/li>\n<\/ol>\n<p>C\u00e1c c\u00f4ng b\u1ed1 c\u1ee7a c\u1ee7a \u0111\u1ec1 t\u00e0i \u0111\u00e3 \u0111\u00f3ng g\u00f3p \u00fd ngh\u0129a v\u00e0o ch\u1ec9 s\u1ed1 Nature Index c\u1ee7a \u0110\u1ea1i h\u1ecdc Phenikaa (\u0111\u1ee9ng \u0111\u1ea7u Vi\u1ec7t Nam tr\u00ean b\u1ea3ng Nature Index 5 n\u0103m li\u00ean ti\u1ebfp) v\u00e0 c\u1ee7a Vi\u1ec7t Nam (hi\u1ec7n x\u1ebfp h\u1ea1ng th\u1ee9 45-46 th\u1ebf gi\u1edbi). Ch\u1ec9 s\u1ed1 Nature Index Qu\u1ed1c gia \u0111o l\u01b0\u1eddng ch\u1ea5t l\u01b0\u1ee3ng c\u00f4ng b\u1ed1 khoa h\u1ecdc, \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ec3 hi\u1ec7n th\u00f4ng qua Count (h\u1ee3p t\u00e1c) v\u00e0 Share (\u0111\u00f3ng g\u00f3p).<\/p>\n<figure id=\"attachment_15683\" aria-describedby=\"caption-attachment-15683\" style=\"width: 452px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/nafosted.gov.vn\/ket-noi-vat-ly-hat-voi-vu-tru-som\/anh-6-2\/\" rel=\"attachment wp-att-15683\"><img decoding=\"async\" class=\"size-full wp-image-15683\" src=\"https:\/\/nafosted.gov.vn\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/anh-6.png\" alt=\"\" width=\"452\" height=\"332\" srcset=\"https:\/\/nafosted.gov.vn\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/anh-6.png 452w, https:\/\/nafosted.gov.vn\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/anh-6-130x95.png 130w\" sizes=\"(max-width: 452px) 100vw, 452px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-15683\" class=\"wp-caption-text\">H\u00ecnh 3. Ch\u1ec9 s\u1ed1 Nature Index v\u00e0 x\u1ebfp h\u1ea1ng Qu\u1ed1c gia.<\/figcaption><\/figure>\n<p>H\u00ecnh 3 cho bi\u1ebft t\u1eeb n\u0103m 2016 \u0111\u1ebfn 2025, s\u1ed1 b\u00e0i b\u00e1o Nature Index c\u1ee7a Vi\u1ec7t Nam (Count) t\u0103ng t\u1eeb kho\u1ea3ng 70 \u0111\u1ebfn g\u1ea7n 140 v\u00e0 s\u1ed1 \u0111i\u1ec3m Nature Index c\u1ee7a Vi\u1ec7t Nam (Share) t\u0103ng t\u1eeb 9 \u0111\u1ebfn 37. S\u1eafp x\u1ebfp theo Share, Vi\u1ec7t Nam n\u00e2ng h\u1ea1ng t\u1eeb 60 \u0111\u1ebfn 45 v\u1ec1 ch\u1ea5t l\u01b0\u1ee3ng nghi\u00ean c\u1ee9u.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><strong><em>T\u00e1c gi\u1ea3: GS.TS. Ph\u00f9ng V\u0103n \u0110\u1ed3ng, \u0110\u1ea1i h\u1ecdc Phenikaa<\/em><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>V\u0169 tr\u1ee5 s\u1edbm l\u00e0 h\u1ec7 l\u01b0\u1ee3ng t\u1eed, tuy nhi\u00ean b\u1ea5t tu\u00e2n c\u00e1c \u0111\u1ecbnh lu\u1eadt v\u1ec1 v\u1eadt l\u00fd l\u01b0\u1ee3ng t\u1eed ch\u00fang ta bi\u1ebft. T\u1ea1i Bigbang, hi\u1ec7u \u1ee9ng h\u1ea5p d\u1eabn l\u01b0\u1ee3ng t\u1eed chi ph\u1ed1i, nh\u01b0ng h\u1ea5p d\u1eabn Einstein ch\u1ec9 l\u00e0 c\u1ed5 \u0111i\u1ec3n, kh\u00f4ng t\u1ef1 h\u1ee3p khi l\u01b0\u1ee3ng t\u1eed h\u00f3a cho m\u00f4 t\u1ea3 Bigbang. Sau Bigbang, v\u0169 tr\u1ee5 gi\u00e3n n\u1edf l\u1ea1m ph\u00e1t, pha n\u00e0y kh\u00f4ng xu\u1ea5t hi\u1ec7n trong c\u00e1c l\u00fd thuy\u1ebft \u0111\u00e3 bi\u1ebft. Sau l\u1ea1m ph\u00e1t, b\u1ea5t \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng v\u1eadt ch\u1ea5t ph\u1ea3n v\u1eadt ch\u1ea5t v\u00e0 v\u1eadt ch\u1ea5t t\u1ed1i \u0111\u01b0\u1ee3c sinh ra, tuy nhi\u00ean kh\u00f4ng th\u1ec3 m\u00f4 t\u1ea3 trong m\u00f4 h\u00ecnh chu\u1ea9n v\u1ec1 h\u1ea1t c\u01a1 b\u1ea3n. Neutrino xu\u1ea5t hi\u1ec7n t\u1eeb v\u0169 tr\u1ee5 s\u1edbm, nh\u01b0ng dao \u0111\u1ed9ng neutrino c\u0169ng kh\u00f4ng th\u1ec3 gi\u1ea3i th\u00edch trong m\u00f4 h\u00ecnh chu\u1ea9n. Kh\u1ed1i l\u01b0\u1ee3ng neutrino, b\u1ea5t \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng v\u1eadt ch\u1ea5t ph\u1ea3n v\u1eadt ch\u1ea5t, v\u1eadt ch\u1ea5t t\u1ed1i, v\u00e0 l\u1ea1m ph\u00e1t v\u0169 tr\u1ee5 l\u00e0 nh\u1eefng v\u1ea5n \u0111\u1ec1 l\u1edbn, quan tr\u1ecdng c\u1ee7a v\u1eadt l\u00fd h\u1ecdc hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i. C\u00e1c d\u1ecb th\u01b0\u1eddng v\u1eadt l\u00fd m\u1edbi \u1edf LHC v\u00e0 c\u00e1c th\u1ef1c nghi\u1ec7m kh\u00e1c xu\u1ea5t hi\u1ec7n, thu h\u00fat s\u1ef1 quan t\u00e2m. Hi\u1ec3u \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u00fang s\u1ebd cho ch\u00fang ta x\u00e1c \u0111\u1ecbnh \u0111\u01b0\u1ee3c v\u0169 tr\u1ee5 s\u1edbm, ti\u1ebfp c\u1eadn \u0111\u1ebfn Bigbang, v\u00e0 lu\u1eadn gi\u1ea3i v\u1ec1 tr\u1ea1ng th\u00e1i hi\u1ec7n t\u1ea1i c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5. C\u00e1c v\u1ea5n \u0111\u1ec1 tr\u00ean c\u00f3 t\u00ednh th\u1eddi s\u1ef1, \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ea3o lu\u1eadn s\u00f4i n\u1ed5i tr\u00ean to\u00e0n th\u1ebf gi\u1edbi (\u0111i\u1ec3n h\u00ecnh: M\u1ef9, Ch\u00e2u \u00c2u, Nh\u1eadt B\u1ea3n) kh\u00f4ng tr\u1eeb Vi\u1ec7t Nam, tr\u00ean c\u1ea3 ph\u01b0\u01a1ng di\u1ec7n th\u1ef1c nghi\u1ec7m l\u1eabn l\u00fd thuy\u1ebft, nhi\u1ec1u n\u0103m qua. \u0110\u1ec1 xu\u1ea5t truy\u1ec1n th\u1ed1ng nh\u1eb1m m\u1edf r\u1ed9ng m\u00f4 h\u00ecnh chu\u1ea9n v\u00e0 thuy\u1ebft t\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed1i r\u1ed9ng (si\u00eau \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng, th\u00eam chi\u1ec1u, th\u1ed1ng nh\u1ea5t l\u1edbn, v.v.) ch\u1ec9 gi\u1ea3i quy\u1ebft ri\u00eang l\u1ebb v\u1ea5n \u0111\u1ec1 v\u00e0 cho m\u1ed9t s\u1ed1 d\u1ef1 \u0111o\u00e1n m\u00e2u thu\u1eabn th\u1ef1c nghi\u1ec7m. Th\u00e0nh c\u00f4ng c\u1ee7a nguy\u00ean l\u00fd \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng chu\u1ea9n trong m\u00f4 t\u1ea3 c\u00e1c t\u01b0\u01a1ng t\u00e1c c\u1ee7a t\u1ef1 nhi\u00ean (\u0111i\u1ec7n t\u1eeb, y\u1ebfu, m\u1ea1nh, h\u1ea5p d\u1eabn) g\u1ee3i \u00fd t\u1ed3n t\u1ea1i m\u1ed9t \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng chu\u1ea9n c\u01a1 b\u1ea3n h\u01a1n, \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng chu\u1ea9n t\u1ed1i &#8211; dark gauge symmetry, c\u00f3 th\u1ec3 c\u1ea7u n\u1ed1i \u0111\u1ebfn b\u00ed \u1ea9n Bigbang, gi\u1ea3i th\u00edch tr\u1ecdn v\u1eb9n c\u00e1c v\u1ea5n \u0111\u1ec1 tr\u00ean. Ch\u00fang t\u00f4i \u0111\u00e3 \u0111\u1ec1 xu\u1ea5t m\u1ed9t \u0111\u1ec1 t\u00e0i nghi\u00ean c\u1ee9u m\u1ea1nh, trong \u0111\u00f3 nguy\u00ean l\u00fd chu\u1ea9n t\u1ed1i, \u201cK\u1ebft n\u1ed1i v\u1eadt l\u00fd h\u1ea1t v\u1edbi v\u0169 tr\u1ee5 s\u1edbm\u201d, \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e1c \u0111\u1ecbnh c\u1ee5 th\u1ec3 b\u1eb1ng ba m\u00f4 h\u00ecnh m\u1edbi sau: 1) M\u00f4 h\u00ecnh v\u1edbi \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng Abelian t\u1ed1i; 2) M\u00f4 h\u00ecnh v\u1edbi \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng kh\u00f4ng Abelian t\u1ed1i; 3) M\u00f4 h\u00ecnh th\u1ed1ng nh\u1ea5t l\u1edbn t\u1ed1i. T\u00ecm \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t l\u00fd thuy\u1ebft m\u1edf r\u1ed9ng cho hi\u1ec3u v\u1ec1 v\u0169 tr\u1ee5 s\u1edbm v\u00e0 Bigbang l\u00e0 m\u1ed9t trong nh\u1eefng b\u00e0i to\u00e1n l\u1edbn nh\u1ea5t c\u1ee7a v\u1eadt l\u00fd h\u1ecdc hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i th\u1ebf k\u1ef7 th\u1ee9 21 n\u00e0y. V\u00ec v\u1eady, \u0111\u1ec1 xu\u1ea5t tr\u00ean nh\u1eb1m t\u00ecm m\u1ed9t lu\u1eadt c\u01a1 b\u1ea3n h\u01a1n thay th\u1ebf c\u00e1c l\u00fd thuy\u1ebft \u0111\u00e3 bi\u1ebft chi ph\u1ed1i v\u0169 tr\u1ee5 s\u1edbm l\u00e0 ho\u00e0n to\u00e0n m\u1edbi, c\u00f3 \u00fd ngh\u0129a khoa h\u1ecdc cao. \u1ede thang l\u1ea1m ph\u00e1t, l\u00fd thuy\u1ebft n\u00e0y l\u00e0m vi\u1ec7c v\u1edbi kh\u00f4ng th\u1eddi gian cong, cho ph\u00e9p m\u00f4 t\u1ea3 \u0111\u1ed9ng l\u1ef1c l\u1ea1m ph\u00e1t, hi\u1ec7u \u1ee9ng v\u1edbi h\u1ea5p d\u1eabn, v\u00e0 \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t c\u00e1ch tr\u01b0\u1eddng l\u1ea1m ph\u00e1t sinh b\u1ee9c x\u1ea1 v\u00e0 v\u1eadt ch\u1ea5t quan s\u00e1t ng\u00e0y nay. L\u00fd thuy\u1ebft s\u1ebd h\u1ed9i t\u1ee5 \u0111\u1ebfn Bigbang, cho ph\u00e9p th\u0103m d\u00f2 Bigbang, nh\u01b0ng kh\u00f4ng m\u00f4 t\u1ea3 Bigbang v\u00ec l\u01b0\u1ee3ng t\u1eed h\u00f3a tr\u01b0\u1eddng h\u1ea5p d\u1eabn n\u1eb1m ngo\u00e0i ph\u1ea1m vi c\u1ee7a \u0111\u1ec1 t\u00e0i. C\u00e1c d\u1ecb th\u01b0\u1eddng v\u1eadt l\u00fd m\u1edbi \u0111ang \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1ee9ng minh b\u1edfi LHC v\u00e0 c\u00e1c th\u1ef1c nghi\u1ec7m kh\u00e1c ch\u1ec9 ra manh m\u1ed1i cho s\u1ef1 t\u1ed3n t\u1ea1i c\u1ee7a nguy\u00ean l\u00fd chu\u1ea9n t\u1ed1i. N\u00f3 gi\u1ea3i th\u00edch c\u00e1c v\u1ea5n \u0111\u1ec1 th\u1ef1c nghi\u1ec7m v\u1eadt l\u00fd h\u1ea1t v\u00e0 v\u0169 tr\u1ee5 h\u1ecdc, gi\u00fap c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng v\u1eadt l\u00fd c\u00f3 c\u00e1i nh\u00ecn s\u00e2u, r\u1ed9ng h\u01a1n v\u1ec1 m\u1ed9t th\u1ebf gi\u1edbi vi m\u00f4 c\u00f3 th\u1ec3. &nbsp; Nhi\u1ec1u th\u1eadp k\u1ef7 qua, c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng khoa h\u1ecdc th\u1ebf gi\u1edbi trong \u0111\u00f3 c\u00f3 nh\u00f3m nghi\u00ean c\u1ee9u c\u1ee7a GS.TS. Ph\u00f9ng V\u0103n \u0110\u1ed3ng (xem H\u00ecnh 2) \u00a0nghi\u00ean c\u1ee9u v\u1ec1 v\u1ea5n \u0111\u1ec1 n\u00e0y v\u00e0 ch\u1ec9 ra r\u1eb1ng t\u1ed3n t\u1ea1i m\u1ed9t nguy\u00ean l\u00fd t\u1ed5ng qu\u00e1t, cho gi\u1ea3i quy\u1ebft t\u00edch h\u1ee3p c\u00e1c v\u1ea5n \u0111\u1ec1 th\u1ef1c nghi\u1ec7m \u0111\u00e3 n\u00eau. Tr\u00ean con \u0111\u01b0\u1eddng t\u00ecm nguy\u00ean l\u00fd \u0111\u00f3, ch\u00fang ta \u0111\u00e3 c\u00f3 nh\u1eefng b\u01b0\u1edbc ti\u1ebfn l\u1edbn, nh\u01b0 c\u01a1 ch\u1ebf seesaw, c\u01a1 ch\u1ebf scotogenic, nguy\u00ean l\u00fd chu\u1ea9n b\u1ec1n v\u1eadt ch\u1ea5t t\u1ed1i, v.v. Nguy\u00ean l\u00fd chu\u1ea9n t\u1ed1i n\u1ebfu \u0111\u01b0\u1ee3c ki\u1ec3m ch\u1ee9ng s\u1ebd l\u00e0 m\u1ed9t cu\u1ed9c c\u00e1ch m\u1ea1ng trong nh\u1eadn th\u1ee9c c\u1ee7a ch\u00fang ta v\u1ec1 v\u0169 tr\u1ee5 s\u1edbm. Nh\u00f3m nghi\u00ean c\u1ee9u \u0111\u00e3 c\u00f3 nh\u1eefng c\u00f4ng tr\u00ecnh \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng tr\u00ean con \u0111\u01b0\u1eddng t\u00ecm l\u00fd thuy\u1ebft m\u1edbi, nh\u01b0 m\u00f4 h\u00ecnh 3-3-1-1 \u0111o\u1ea1t Gi\u1ea3i th\u01b0\u1edfng T\u1ea1 Quang B\u1eedu n\u0103m 2016 (TS.Ph\u00f9ng V\u0103n \u0110\u1ed3ng) v\u00e0 l\u00fd thuy\u1ebft h\u1ea5p d\u1eabn c\u00f3 kh\u1ed1i l\u01b0\u1ee3ng phi tuy\u1ebfn c\u0169ng \u0111\u1ea1t gi\u1ea3i th\u01b0\u1edfng T\u1ea1 Quang B\u1eedu n\u0103m 2018 (TS. \u0110\u1ed7 Qu\u1ed1c Tu\u1ea5n). Nh\u00f3m nghi\u00ean c\u1ee9u g\u1ed3m 15 th\u00e0nh vi\u00ean ch\u1ee7 ch\u1ed1t l\u00e0m v\u1ec1 v\u1eadt l\u00fd n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng cao v\u00e0 v\u0169 tr\u1ee5 h\u1ecdc, h\u1ee3p t\u00e1c v\u1edbi nhau nhi\u1ec1u n\u0103m v\u00e0 t\u1ef1 \u0111\u00e0o t\u1ea1o ngu\u1ed3n nh\u00e2n l\u1ef1c cho m\u00ecnh, \u0111\u00e3 th\u1ef1c hi\u1ec7n nhi\u1ec1u \u0111\u1ec1 t\u00e0i nghi\u00ean c\u1ee9u c\u01a1 b\u1ea3n do Qu\u1ef9 NAFOSTED v\u1edbi nhi\u1ec1u k\u1ebft qu\u1ea3 c\u00f4ng b\u1ed1 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u00e1nh gi\u00e1 r\u1ea5t t\u1ed1t. GS.TS. Ph\u00f9ng V\u0103n \u0110\u1ed3ng \u0111\u00e3 th\u1ef1c hi\u1ec7n 5 \u0111\u1ec1 t\u00e0i nghi\u00ean c\u1ee9u c\u01a1 b\u1ea3n do Qu\u1ef9 NAFOSTED t\u00e0i tr\u1ee3, l\u00e0 t\u00e1c gi\u1ea3 ch\u00ednh c\u1ee7a 70 b\u00e0i ISI uy t\u00edn. PGS.TS. \u0110\u1ed7 Qu\u1ed1c Tu\u1ea5n \u0111\u00e3 th\u1ef1c hi\u1ec7n 2 nghi\u00ean c\u1ee9u c\u01a1 b\u1ea3n do Qu\u1ef9 NAFOSTED t\u00e0i tr\u1ee3, c\u00f4ng b\u1ed1 \u0111\u01b0\u1ee3c 30 b\u00e0i b\u00e1o thu\u1ed9c Danh m\u1ee5c t\u1ea1p ch\u00ed ISI c\u00f3 uy t\u00edn. TS. \u0110\u1ed7 Th\u1ecb H\u01b0\u01a1ng \u0111\u00e3 th\u1ef1c hi\u1ec7n 3 nghi\u00ean c\u1ee9u c\u01a1 b\u1ea3n do Qu\u1ef9 NAFOSTED t\u00e0i tr\u1ee3, c\u00f4ng b\u1ed1 \u0111\u01b0\u1ee3c 40 b\u00e0i b\u00e1o thu\u1ed9c Danh m\u1ee5c t\u1ea1p ch\u00ed ISI c\u00f3 uy t\u00edn. GS.TS. \u0110\u1eb7ng V\u0103n Soa \u0111\u00e3 ho\u00e0n th\u00e0nh 3 nghi\u00ean c\u1ee9u c\u01a1 b\u1ea3n do Qu\u1ef9 NAFOSTED t\u00e0i tr\u1ee3, c\u00f4ng b\u1ed1 \u0111\u01b0\u1ee3c 40 b\u00e0i b\u00e1o thu\u1ed9c Danh m\u1ee5c t\u1ea1p ch\u00ed ISI c\u00f3 uy t\u00edn. TS. Tr\u1ea7n V\u0103n Qu\u1ebf v\u00e0 TS. D\u01b0\u01a1ng V\u0103n L\u1ee3i c\u00f4ng b\u1ed1 \u0111\u01b0\u1ee3c 40 b\u00e0i b\u00e1o thu\u1ed9c Danh m\u1ee5c t\u1ea1p ch\u00ed ISI c\u00f3 uy t\u00edn, l\u00e0 c\u00e1c nh\u00e0 v\u1eadt l\u00fd tr\u1ebb \u0111ang t\u00edch c\u1ef1c nghi\u00ean c\u1ee9u v\u00e0 \u0111\u1ea1t \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e1c th\u00e0nh t\u00edch \u0111\u00e1ng kh\u00edch<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":15681,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_eb_attr":"","site-sidebar-layout":"default","site-content-layout":"","ast-site-content-layout":"default","site-content-style":"default","site-sidebar-style":"default","ast-global-header-display":"","ast-banner-title-visibility":"","ast-main-header-display":"","ast-hfb-above-header-display":"","ast-hfb-below-header-display":"","ast-hfb-mobile-header-display":"","site-post-title":"","ast-breadcrumbs-content":"","ast-featured-img":"","footer-sml-layout":"","theme-transparent-header-meta":"default","adv-header-id-meta":"","stick-header-meta":"","header-above-stick-meta":"","header-main-stick-meta":"","header-below-stick-meta":"","astra-migrate-meta-layouts":"set","ast-page-background-enabled":"default","ast-page-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-4)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"ast-content-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"footnotes":""},"categories":[45,52],"tags":[],"class_list":["post-15680","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-ket-qua-tai-tro-noi-bat","category-ket-qua-tai-tro-noi-bat-nccb-khtn"],"magazineBlocksPostFeaturedMedia":{"thumbnail":"https:\/\/nafosted.gov.vn\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/anh-4-1-278x190.jpg","medium":"https:\/\/nafosted.gov.vn\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/anh-4-1-556x299.jpg","medium_large":"https:\/\/nafosted.gov.vn\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/anh-4-1-768x412.jpg","large":"https:\/\/nafosted.gov.vn\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/anh-4-1-1024x550.jpg","1536x1536":"https:\/\/nafosted.gov.vn\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/anh-4-1.jpg","2048x2048":"https:\/\/nafosted.gov.vn\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/anh-4-1.jpg","cvmm-medium":"https:\/\/nafosted.gov.vn\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/anh-4-1-300x300.jpg","cvmm-medium-plus":"https:\/\/nafosted.gov.vn\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/anh-4-1-305x207.jpg","cvmm-portrait":"https:\/\/nafosted.gov.vn\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/anh-4-1-400x600.jpg","cvmm-medium-square":"https:\/\/nafosted.gov.vn\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/anh-4-1-600x600.jpg","cvmm-large":"https:\/\/nafosted.gov.vn\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/anh-4-1-1024x617.jpg","cvmm-small":"https:\/\/nafosted.gov.vn\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/anh-4-1-130x95.jpg","400x250-crop":"https:\/\/nafosted.gov.vn\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/anh-4-1-400x250.jpg","htmagazine_grid":"https:\/\/nafosted.gov.vn\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/anh-4-1-640x218.jpg"},"magazineBlocksPostAuthor":{"name":"admin","avatar":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/01be2b7eaa21fe4e25b709d19349c0fb?s=96&d=mm&r=g"},"magazineBlocksPostCommentsNumber":"0","magazineBlocksPostExcerpt":"V\u0169 tr\u1ee5 s\u1edbm l\u00e0 h\u1ec7 l\u01b0\u1ee3ng t\u1eed, tuy nhi\u00ean b\u1ea5t tu\u00e2n c\u00e1c \u0111\u1ecbnh lu\u1eadt v\u1ec1 v\u1eadt l\u00fd l\u01b0\u1ee3ng t\u1eed ch\u00fang ta bi\u1ebft. T\u1ea1i Bigbang, hi\u1ec7u \u1ee9ng h\u1ea5p d\u1eabn l\u01b0\u1ee3ng t\u1eed chi ph\u1ed1i, nh\u01b0ng h\u1ea5p d\u1eabn Einstein ch\u1ec9 l\u00e0 c\u1ed5 \u0111i\u1ec3n, kh\u00f4ng t\u1ef1 h\u1ee3p khi l\u01b0\u1ee3ng t\u1eed h\u00f3a cho m\u00f4 t\u1ea3 Bigbang. Sau Bigbang, v\u0169 tr\u1ee5 gi\u00e3n n\u1edf l\u1ea1m ph\u00e1t, pha n\u00e0y kh\u00f4ng xu\u1ea5t hi\u1ec7n trong c\u00e1c l\u00fd thuy\u1ebft \u0111\u00e3 bi\u1ebft. Sau l\u1ea1m ph\u00e1t, b\u1ea5t \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng v\u1eadt ch\u1ea5t ph\u1ea3n v\u1eadt ch\u1ea5t v\u00e0 v\u1eadt ch\u1ea5t t\u1ed1i \u0111\u01b0\u1ee3c sinh ra, tuy nhi\u00ean kh\u00f4ng th\u1ec3 m\u00f4 t\u1ea3 trong m\u00f4 h\u00ecnh chu\u1ea9n v\u1ec1 h\u1ea1t c\u01a1 b\u1ea3n. Neutrino xu\u1ea5t hi\u1ec7n t\u1eeb v\u0169 tr\u1ee5 s\u1edbm, nh\u01b0ng dao \u0111\u1ed9ng neutrino c\u0169ng kh\u00f4ng th\u1ec3 gi\u1ea3i th\u00edch trong m\u00f4 h\u00ecnh chu\u1ea9n. Kh\u1ed1i l\u01b0\u1ee3ng neutrino, b\u1ea5t \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng v\u1eadt ch\u1ea5t ph\u1ea3n v\u1eadt ch\u1ea5t, v\u1eadt ch\u1ea5t t\u1ed1i, v\u00e0 l\u1ea1m ph\u00e1t v\u0169 tr\u1ee5 l\u00e0 nh\u1eefng v\u1ea5n \u0111\u1ec1 l\u1edbn, quan tr\u1ecdng c\u1ee7a v\u1eadt l\u00fd h\u1ecdc hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i. C\u00e1c d\u1ecb th\u01b0\u1eddng v\u1eadt l\u00fd m\u1edbi \u1edf LHC v\u00e0 c\u00e1c th\u1ef1c nghi\u1ec7m kh\u00e1c xu\u1ea5t hi\u1ec7n, thu h\u00fat s\u1ef1 quan t\u00e2m. Hi\u1ec3u \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u00fang s\u1ebd cho ch\u00fang ta x\u00e1c \u0111\u1ecbnh \u0111\u01b0\u1ee3c v\u0169 tr\u1ee5 s\u1edbm, ti\u1ebfp c\u1eadn \u0111\u1ebfn Bigbang, v\u00e0 lu\u1eadn gi\u1ea3i v\u1ec1 tr\u1ea1ng th\u00e1i hi\u1ec7n t\u1ea1i c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5. C\u00e1c v\u1ea5n \u0111\u1ec1 tr\u00ean c\u00f3 t\u00ednh th\u1eddi s\u1ef1, \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ea3o lu\u1eadn s\u00f4i n\u1ed5i tr\u00ean to\u00e0n th\u1ebf gi\u1edbi (\u0111i\u1ec3n h\u00ecnh: M\u1ef9, Ch\u00e2u \u00c2u, Nh\u1eadt B\u1ea3n) kh\u00f4ng tr\u1eeb Vi\u1ec7t Nam, tr\u00ean c\u1ea3 ph\u01b0\u01a1ng di\u1ec7n th\u1ef1c nghi\u1ec7m l\u1eabn l\u00fd thuy\u1ebft, nhi\u1ec1u n\u0103m qua. \u0110\u1ec1 xu\u1ea5t truy\u1ec1n th\u1ed1ng nh\u1eb1m m\u1edf r\u1ed9ng m\u00f4 h\u00ecnh chu\u1ea9n v\u00e0 thuy\u1ebft t\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed1i r\u1ed9ng (si\u00eau \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng, th\u00eam chi\u1ec1u, th\u1ed1ng nh\u1ea5t l\u1edbn, v.v.) ch\u1ec9 gi\u1ea3i quy\u1ebft ri\u00eang l\u1ebb v\u1ea5n \u0111\u1ec1 v\u00e0 cho m\u1ed9t s\u1ed1 d\u1ef1 \u0111o\u00e1n m\u00e2u thu\u1eabn th\u1ef1c nghi\u1ec7m. Th\u00e0nh c\u00f4ng c\u1ee7a nguy\u00ean l\u00fd \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng chu\u1ea9n trong m\u00f4 t\u1ea3 c\u00e1c t\u01b0\u01a1ng t\u00e1c c\u1ee7a t\u1ef1 nhi\u00ean (\u0111i\u1ec7n t\u1eeb, y\u1ebfu, m\u1ea1nh, h\u1ea5p d\u1eabn) g\u1ee3i \u00fd t\u1ed3n t\u1ea1i m\u1ed9t \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng chu\u1ea9n c\u01a1 b\u1ea3n h\u01a1n, \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng chu\u1ea9n t\u1ed1i &#8211; dark gauge symmetry, c\u00f3 th\u1ec3 c\u1ea7u n\u1ed1i \u0111\u1ebfn b\u00ed \u1ea9n Bigbang, gi\u1ea3i th\u00edch tr\u1ecdn v\u1eb9n c\u00e1c v\u1ea5n \u0111\u1ec1 tr\u00ean. Ch\u00fang t\u00f4i \u0111\u00e3 \u0111\u1ec1 xu\u1ea5t m\u1ed9t \u0111\u1ec1 t\u00e0i nghi\u00ean c\u1ee9u m\u1ea1nh, trong \u0111\u00f3 nguy\u00ean l\u00fd chu\u1ea9n t\u1ed1i, \u201cK\u1ebft n\u1ed1i v\u1eadt l\u00fd h\u1ea1t v\u1edbi v\u0169 tr\u1ee5 s\u1edbm\u201d, \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e1c \u0111\u1ecbnh c\u1ee5 th\u1ec3 b\u1eb1ng ba m\u00f4 h\u00ecnh m\u1edbi sau: 1) M\u00f4 h\u00ecnh v\u1edbi \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng Abelian t\u1ed1i; 2) M\u00f4 h\u00ecnh v\u1edbi \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng kh\u00f4ng Abelian t\u1ed1i; 3) M\u00f4 h\u00ecnh th\u1ed1ng nh\u1ea5t l\u1edbn t\u1ed1i. T\u00ecm \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t l\u00fd thuy\u1ebft m\u1edf r\u1ed9ng cho hi\u1ec3u v\u1ec1 v\u0169 tr\u1ee5 s\u1edbm v\u00e0 Bigbang l\u00e0 m\u1ed9t trong nh\u1eefng b\u00e0i to\u00e1n l\u1edbn nh\u1ea5t c\u1ee7a v\u1eadt l\u00fd h\u1ecdc hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i th\u1ebf k\u1ef7 th\u1ee9 21 n\u00e0y. V\u00ec v\u1eady, \u0111\u1ec1 xu\u1ea5t tr\u00ean nh\u1eb1m t\u00ecm m\u1ed9t lu\u1eadt c\u01a1 b\u1ea3n h\u01a1n thay th\u1ebf c\u00e1c l\u00fd thuy\u1ebft \u0111\u00e3 bi\u1ebft chi ph\u1ed1i v\u0169 tr\u1ee5 s\u1edbm l\u00e0 ho\u00e0n to\u00e0n m\u1edbi, c\u00f3 \u00fd ngh\u0129a khoa h\u1ecdc cao. \u1ede thang l\u1ea1m ph\u00e1t, l\u00fd thuy\u1ebft n\u00e0y l\u00e0m vi\u1ec7c v\u1edbi kh\u00f4ng th\u1eddi gian cong, cho ph\u00e9p m\u00f4 t\u1ea3 \u0111\u1ed9ng l\u1ef1c l\u1ea1m ph\u00e1t, hi\u1ec7u \u1ee9ng v\u1edbi h\u1ea5p d\u1eabn, v\u00e0 \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t c\u00e1ch tr\u01b0\u1eddng l\u1ea1m ph\u00e1t sinh b\u1ee9c x\u1ea1 v\u00e0 v\u1eadt ch\u1ea5t quan s\u00e1t ng\u00e0y nay. L\u00fd thuy\u1ebft s\u1ebd h\u1ed9i t\u1ee5 \u0111\u1ebfn Bigbang, cho ph\u00e9p th\u0103m d\u00f2 Bigbang, nh\u01b0ng kh\u00f4ng m\u00f4 t\u1ea3 Bigbang v\u00ec l\u01b0\u1ee3ng t\u1eed h\u00f3a tr\u01b0\u1eddng h\u1ea5p d\u1eabn n\u1eb1m ngo\u00e0i ph\u1ea1m vi c\u1ee7a \u0111\u1ec1 t\u00e0i. C\u00e1c d\u1ecb th\u01b0\u1eddng v\u1eadt l\u00fd m\u1edbi \u0111ang \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1ee9ng minh b\u1edfi LHC v\u00e0 c\u00e1c th\u1ef1c nghi\u1ec7m kh\u00e1c ch\u1ec9 ra manh m\u1ed1i cho s\u1ef1 t\u1ed3n t\u1ea1i c\u1ee7a nguy\u00ean l\u00fd chu\u1ea9n t\u1ed1i. N\u00f3 gi\u1ea3i th\u00edch c\u00e1c v\u1ea5n \u0111\u1ec1 th\u1ef1c nghi\u1ec7m v\u1eadt l\u00fd h\u1ea1t v\u00e0 v\u0169 tr\u1ee5 h\u1ecdc, gi\u00fap c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng v\u1eadt l\u00fd c\u00f3 c\u00e1i nh\u00ecn s\u00e2u, r\u1ed9ng h\u01a1n v\u1ec1 m\u1ed9t th\u1ebf gi\u1edbi vi m\u00f4 c\u00f3 th\u1ec3. &nbsp; Nhi\u1ec1u th\u1eadp k\u1ef7 qua, c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng khoa h\u1ecdc th\u1ebf gi\u1edbi trong \u0111\u00f3 c\u00f3 nh\u00f3m nghi\u00ean c\u1ee9u c\u1ee7a GS.TS. Ph\u00f9ng V\u0103n \u0110\u1ed3ng (xem H\u00ecnh 2) \u00a0nghi\u00ean c\u1ee9u v\u1ec1 v\u1ea5n \u0111\u1ec1 n\u00e0y v\u00e0 ch\u1ec9 ra r\u1eb1ng t\u1ed3n t\u1ea1i m\u1ed9t nguy\u00ean l\u00fd t\u1ed5ng qu\u00e1t, cho gi\u1ea3i quy\u1ebft t\u00edch h\u1ee3p c\u00e1c v\u1ea5n \u0111\u1ec1 th\u1ef1c nghi\u1ec7m \u0111\u00e3 n\u00eau. Tr\u00ean con \u0111\u01b0\u1eddng t\u00ecm nguy\u00ean l\u00fd \u0111\u00f3, ch\u00fang ta \u0111\u00e3 c\u00f3 nh\u1eefng b\u01b0\u1edbc ti\u1ebfn l\u1edbn, nh\u01b0 c\u01a1 ch\u1ebf seesaw, c\u01a1 ch\u1ebf scotogenic, nguy\u00ean l\u00fd chu\u1ea9n b\u1ec1n v\u1eadt ch\u1ea5t t\u1ed1i, v.v. Nguy\u00ean l\u00fd chu\u1ea9n t\u1ed1i n\u1ebfu \u0111\u01b0\u1ee3c ki\u1ec3m ch\u1ee9ng s\u1ebd l\u00e0 m\u1ed9t cu\u1ed9c c\u00e1ch m\u1ea1ng trong nh\u1eadn th\u1ee9c c\u1ee7a ch\u00fang ta v\u1ec1 v\u0169 tr\u1ee5 s\u1edbm. Nh\u00f3m nghi\u00ean c\u1ee9u \u0111\u00e3 c\u00f3 nh\u1eefng c\u00f4ng tr\u00ecnh \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng tr\u00ean con \u0111\u01b0\u1eddng t\u00ecm l\u00fd thuy\u1ebft m\u1edbi, nh\u01b0 m\u00f4 h\u00ecnh 3-3-1-1 \u0111o\u1ea1t Gi\u1ea3i th\u01b0\u1edfng T\u1ea1 Quang B\u1eedu n\u0103m 2016 (TS.Ph\u00f9ng V\u0103n \u0110\u1ed3ng) v\u00e0 l\u00fd thuy\u1ebft h\u1ea5p d\u1eabn c\u00f3 kh\u1ed1i l\u01b0\u1ee3ng phi tuy\u1ebfn c\u0169ng \u0111\u1ea1t gi\u1ea3i th\u01b0\u1edfng T\u1ea1 Quang B\u1eedu n\u0103m 2018 (TS. \u0110\u1ed7 Qu\u1ed1c Tu\u1ea5n). Nh\u00f3m nghi\u00ean c\u1ee9u g\u1ed3m 15 th\u00e0nh vi\u00ean ch\u1ee7 ch\u1ed1t l\u00e0m v\u1ec1 v\u1eadt l\u00fd n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng cao v\u00e0 v\u0169 tr\u1ee5 h\u1ecdc, h\u1ee3p t\u00e1c v\u1edbi nhau nhi\u1ec1u n\u0103m v\u00e0 t\u1ef1 \u0111\u00e0o t\u1ea1o ngu\u1ed3n nh\u00e2n l\u1ef1c cho m\u00ecnh, \u0111\u00e3 th\u1ef1c hi\u1ec7n nhi\u1ec1u \u0111\u1ec1 t\u00e0i nghi\u00ean c\u1ee9u c\u01a1 b\u1ea3n do Qu\u1ef9 NAFOSTED v\u1edbi nhi\u1ec1u k\u1ebft qu\u1ea3 c\u00f4ng b\u1ed1 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u00e1nh gi\u00e1 r\u1ea5t t\u1ed1t. GS.TS. Ph\u00f9ng V\u0103n \u0110\u1ed3ng \u0111\u00e3 th\u1ef1c hi\u1ec7n 5 \u0111\u1ec1 t\u00e0i nghi\u00ean c\u1ee9u c\u01a1 b\u1ea3n do Qu\u1ef9 NAFOSTED t\u00e0i tr\u1ee3, l\u00e0 t\u00e1c gi\u1ea3 ch\u00ednh c\u1ee7a 70 b\u00e0i ISI uy t\u00edn. PGS.TS. \u0110\u1ed7 Qu\u1ed1c Tu\u1ea5n \u0111\u00e3 th\u1ef1c hi\u1ec7n 2 nghi\u00ean c\u1ee9u c\u01a1 b\u1ea3n do Qu\u1ef9 NAFOSTED t\u00e0i tr\u1ee3, c\u00f4ng b\u1ed1 \u0111\u01b0\u1ee3c 30 b\u00e0i b\u00e1o thu\u1ed9c Danh m\u1ee5c t\u1ea1p ch\u00ed ISI c\u00f3 uy t\u00edn. TS. \u0110\u1ed7 Th\u1ecb H\u01b0\u01a1ng \u0111\u00e3 th\u1ef1c hi\u1ec7n 3 nghi\u00ean c\u1ee9u c\u01a1 b\u1ea3n do Qu\u1ef9 NAFOSTED t\u00e0i tr\u1ee3, c\u00f4ng b\u1ed1 \u0111\u01b0\u1ee3c 40 b\u00e0i b\u00e1o thu\u1ed9c Danh m\u1ee5c t\u1ea1p ch\u00ed ISI c\u00f3 uy t\u00edn. GS.TS. \u0110\u1eb7ng V\u0103n Soa \u0111\u00e3 ho\u00e0n th\u00e0nh 3 nghi\u00ean c\u1ee9u c\u01a1 b\u1ea3n do Qu\u1ef9 NAFOSTED t\u00e0i tr\u1ee3, c\u00f4ng b\u1ed1 \u0111\u01b0\u1ee3c 40 b\u00e0i b\u00e1o thu\u1ed9c Danh m\u1ee5c t\u1ea1p ch\u00ed ISI c\u00f3 uy t\u00edn. TS. Tr\u1ea7n V\u0103n Qu\u1ebf v\u00e0 TS. D\u01b0\u01a1ng V\u0103n L\u1ee3i c\u00f4ng b\u1ed1 \u0111\u01b0\u1ee3c 40 b\u00e0i b\u00e1o thu\u1ed9c Danh m\u1ee5c t\u1ea1p ch\u00ed ISI c\u00f3 uy t\u00edn, l\u00e0 c\u00e1c nh\u00e0 v\u1eadt l\u00fd tr\u1ebb \u0111ang t\u00edch c\u1ef1c nghi\u00ean c\u1ee9u v\u00e0 \u0111\u1ea1t \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e1c th\u00e0nh t\u00edch \u0111\u00e1ng kh\u00edch","magazineBlocksPostCategories":["K\u1ebft qu\u1ea3 t\u00e0i tr\u1ee3 n\u1ed5i b\u1eadt","K\u1ebft qu\u1ea3 t\u00e0i tr\u1ee3 n\u1ed5i b\u1eadt - NCCB KHTN"],"magazineBlocksPostViewCount":4200,"magazineBlocksPostReadTime":14,"magazine_blocks_featured_image_url":{"full":["https:\/\/nafosted.gov.vn\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/anh-4-1.jpg",1149,617,false],"medium":["https:\/\/nafosted.gov.vn\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/anh-4-1-556x299.jpg",556,299,true],"thumbnail":["https:\/\/nafosted.gov.vn\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/anh-4-1-278x190.jpg",278,190,true]},"magazine_blocks_author":{"display_name":"admin","author_link":"https:\/\/nafosted.gov.vn\/author\/admin\/"},"magazine_blocks_comment":18,"magazine_blocks_author_image":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/01be2b7eaa21fe4e25b709d19349c0fb?s=96&d=mm&r=g","magazine_blocks_category":"<a href=\"https:\/\/nafosted.gov.vn\/category\/ket-qua-tai-tro-noi-bat\/\" rel=\"category tag\">K\u1ebft qu\u1ea3 t\u00e0i tr\u1ee3 n\u1ed5i b\u1eadt<\/a> <a href=\"https:\/\/nafosted.gov.vn\/category\/ket-qua-tai-tro-noi-bat\/ket-qua-tai-tro-noi-bat-nccb-khtn\/\" rel=\"category tag\">K\u1ebft qu\u1ea3 t\u00e0i tr\u1ee3 n\u1ed5i b\u1eadt - NCCB KHTN<\/a>","yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v24.5 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\r\n<title>K\u1ebft n\u1ed1i v\u1eadt l\u00fd h\u1ea1t v\u1edbi v\u0169 tr\u1ee5 s\u1edbm - Qu\u1ef9 Ph\u00e1t tri\u1ec3n khoa h\u1ecdc v\u00e0 c\u00f4ng ngh\u1ec7 Qu\u1ed1c gia<\/title>\r\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\r\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/nafosted.gov.vn\/ket-noi-vat-ly-hat-voi-vu-tru-som\/\" \/>\r\n<meta property=\"og:locale\" content=\"vi_VN\" \/>\r\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\r\n<meta property=\"og:title\" content=\"K\u1ebft n\u1ed1i v\u1eadt l\u00fd h\u1ea1t v\u1edbi v\u0169 tr\u1ee5 s\u1edbm - Qu\u1ef9 Ph\u00e1t tri\u1ec3n khoa h\u1ecdc v\u00e0 c\u00f4ng ngh\u1ec7 Qu\u1ed1c gia\" \/>\r\n<meta property=\"og:description\" content=\"V\u0169 tr\u1ee5 s\u1edbm l\u00e0 h\u1ec7 l\u01b0\u1ee3ng t\u1eed, tuy nhi\u00ean b\u1ea5t tu\u00e2n c\u00e1c \u0111\u1ecbnh lu\u1eadt v\u1ec1 v\u1eadt l\u00fd l\u01b0\u1ee3ng t\u1eed ch\u00fang ta bi\u1ebft. T\u1ea1i Bigbang, hi\u1ec7u \u1ee9ng h\u1ea5p d\u1eabn l\u01b0\u1ee3ng t\u1eed chi ph\u1ed1i, nh\u01b0ng h\u1ea5p d\u1eabn Einstein ch\u1ec9 l\u00e0 c\u1ed5 \u0111i\u1ec3n, kh\u00f4ng t\u1ef1 h\u1ee3p khi l\u01b0\u1ee3ng t\u1eed h\u00f3a cho m\u00f4 t\u1ea3 Bigbang. Sau Bigbang, v\u0169 tr\u1ee5 gi\u00e3n n\u1edf l\u1ea1m ph\u00e1t, pha n\u00e0y kh\u00f4ng xu\u1ea5t hi\u1ec7n trong c\u00e1c l\u00fd thuy\u1ebft \u0111\u00e3 bi\u1ebft. Sau l\u1ea1m ph\u00e1t, b\u1ea5t \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng v\u1eadt ch\u1ea5t ph\u1ea3n v\u1eadt ch\u1ea5t v\u00e0 v\u1eadt ch\u1ea5t t\u1ed1i \u0111\u01b0\u1ee3c sinh ra, tuy nhi\u00ean kh\u00f4ng th\u1ec3 m\u00f4 t\u1ea3 trong m\u00f4 h\u00ecnh chu\u1ea9n v\u1ec1 h\u1ea1t c\u01a1 b\u1ea3n. Neutrino xu\u1ea5t hi\u1ec7n t\u1eeb v\u0169 tr\u1ee5 s\u1edbm, nh\u01b0ng dao \u0111\u1ed9ng neutrino c\u0169ng kh\u00f4ng th\u1ec3 gi\u1ea3i th\u00edch trong m\u00f4 h\u00ecnh chu\u1ea9n. Kh\u1ed1i l\u01b0\u1ee3ng neutrino, b\u1ea5t \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng v\u1eadt ch\u1ea5t ph\u1ea3n v\u1eadt ch\u1ea5t, v\u1eadt ch\u1ea5t t\u1ed1i, v\u00e0 l\u1ea1m ph\u00e1t v\u0169 tr\u1ee5 l\u00e0 nh\u1eefng v\u1ea5n \u0111\u1ec1 l\u1edbn, quan tr\u1ecdng c\u1ee7a v\u1eadt l\u00fd h\u1ecdc hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i. C\u00e1c d\u1ecb th\u01b0\u1eddng v\u1eadt l\u00fd m\u1edbi \u1edf LHC v\u00e0 c\u00e1c th\u1ef1c nghi\u1ec7m kh\u00e1c xu\u1ea5t hi\u1ec7n, thu h\u00fat s\u1ef1 quan t\u00e2m. Hi\u1ec3u \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u00fang s\u1ebd cho ch\u00fang ta x\u00e1c \u0111\u1ecbnh \u0111\u01b0\u1ee3c v\u0169 tr\u1ee5 s\u1edbm, ti\u1ebfp c\u1eadn \u0111\u1ebfn Bigbang, v\u00e0 lu\u1eadn gi\u1ea3i v\u1ec1 tr\u1ea1ng th\u00e1i hi\u1ec7n t\u1ea1i c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5. C\u00e1c v\u1ea5n \u0111\u1ec1 tr\u00ean c\u00f3 t\u00ednh th\u1eddi s\u1ef1, \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ea3o lu\u1eadn s\u00f4i n\u1ed5i tr\u00ean to\u00e0n th\u1ebf gi\u1edbi (\u0111i\u1ec3n h\u00ecnh: M\u1ef9, Ch\u00e2u \u00c2u, Nh\u1eadt B\u1ea3n) kh\u00f4ng tr\u1eeb Vi\u1ec7t Nam, tr\u00ean c\u1ea3 ph\u01b0\u01a1ng di\u1ec7n th\u1ef1c nghi\u1ec7m l\u1eabn l\u00fd thuy\u1ebft, nhi\u1ec1u n\u0103m qua. \u0110\u1ec1 xu\u1ea5t truy\u1ec1n th\u1ed1ng nh\u1eb1m m\u1edf r\u1ed9ng m\u00f4 h\u00ecnh chu\u1ea9n v\u00e0 thuy\u1ebft t\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed1i r\u1ed9ng (si\u00eau \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng, th\u00eam chi\u1ec1u, th\u1ed1ng nh\u1ea5t l\u1edbn, v.v.) ch\u1ec9 gi\u1ea3i quy\u1ebft ri\u00eang l\u1ebb v\u1ea5n \u0111\u1ec1 v\u00e0 cho m\u1ed9t s\u1ed1 d\u1ef1 \u0111o\u00e1n m\u00e2u thu\u1eabn th\u1ef1c nghi\u1ec7m. Th\u00e0nh c\u00f4ng c\u1ee7a nguy\u00ean l\u00fd \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng chu\u1ea9n trong m\u00f4 t\u1ea3 c\u00e1c t\u01b0\u01a1ng t\u00e1c c\u1ee7a t\u1ef1 nhi\u00ean (\u0111i\u1ec7n t\u1eeb, y\u1ebfu, m\u1ea1nh, h\u1ea5p d\u1eabn) g\u1ee3i \u00fd t\u1ed3n t\u1ea1i m\u1ed9t \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng chu\u1ea9n c\u01a1 b\u1ea3n h\u01a1n, \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng chu\u1ea9n t\u1ed1i &#8211; dark gauge symmetry, c\u00f3 th\u1ec3 c\u1ea7u n\u1ed1i \u0111\u1ebfn b\u00ed \u1ea9n Bigbang, gi\u1ea3i th\u00edch tr\u1ecdn v\u1eb9n c\u00e1c v\u1ea5n \u0111\u1ec1 tr\u00ean. Ch\u00fang t\u00f4i \u0111\u00e3 \u0111\u1ec1 xu\u1ea5t m\u1ed9t \u0111\u1ec1 t\u00e0i nghi\u00ean c\u1ee9u m\u1ea1nh, trong \u0111\u00f3 nguy\u00ean l\u00fd chu\u1ea9n t\u1ed1i, \u201cK\u1ebft n\u1ed1i v\u1eadt l\u00fd h\u1ea1t v\u1edbi v\u0169 tr\u1ee5 s\u1edbm\u201d, \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e1c \u0111\u1ecbnh c\u1ee5 th\u1ec3 b\u1eb1ng ba m\u00f4 h\u00ecnh m\u1edbi sau: 1) M\u00f4 h\u00ecnh v\u1edbi \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng Abelian t\u1ed1i; 2) M\u00f4 h\u00ecnh v\u1edbi \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng kh\u00f4ng Abelian t\u1ed1i; 3) M\u00f4 h\u00ecnh th\u1ed1ng nh\u1ea5t l\u1edbn t\u1ed1i. T\u00ecm \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t l\u00fd thuy\u1ebft m\u1edf r\u1ed9ng cho hi\u1ec3u v\u1ec1 v\u0169 tr\u1ee5 s\u1edbm v\u00e0 Bigbang l\u00e0 m\u1ed9t trong nh\u1eefng b\u00e0i to\u00e1n l\u1edbn nh\u1ea5t c\u1ee7a v\u1eadt l\u00fd h\u1ecdc hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i th\u1ebf k\u1ef7 th\u1ee9 21 n\u00e0y. V\u00ec v\u1eady, \u0111\u1ec1 xu\u1ea5t tr\u00ean nh\u1eb1m t\u00ecm m\u1ed9t lu\u1eadt c\u01a1 b\u1ea3n h\u01a1n thay th\u1ebf c\u00e1c l\u00fd thuy\u1ebft \u0111\u00e3 bi\u1ebft chi ph\u1ed1i v\u0169 tr\u1ee5 s\u1edbm l\u00e0 ho\u00e0n to\u00e0n m\u1edbi, c\u00f3 \u00fd ngh\u0129a khoa h\u1ecdc cao. \u1ede thang l\u1ea1m ph\u00e1t, l\u00fd thuy\u1ebft n\u00e0y l\u00e0m vi\u1ec7c v\u1edbi kh\u00f4ng th\u1eddi gian cong, cho ph\u00e9p m\u00f4 t\u1ea3 \u0111\u1ed9ng l\u1ef1c l\u1ea1m ph\u00e1t, hi\u1ec7u \u1ee9ng v\u1edbi h\u1ea5p d\u1eabn, v\u00e0 \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t c\u00e1ch tr\u01b0\u1eddng l\u1ea1m ph\u00e1t sinh b\u1ee9c x\u1ea1 v\u00e0 v\u1eadt ch\u1ea5t quan s\u00e1t ng\u00e0y nay. L\u00fd thuy\u1ebft s\u1ebd h\u1ed9i t\u1ee5 \u0111\u1ebfn Bigbang, cho ph\u00e9p th\u0103m d\u00f2 Bigbang, nh\u01b0ng kh\u00f4ng m\u00f4 t\u1ea3 Bigbang v\u00ec l\u01b0\u1ee3ng t\u1eed h\u00f3a tr\u01b0\u1eddng h\u1ea5p d\u1eabn n\u1eb1m ngo\u00e0i ph\u1ea1m vi c\u1ee7a \u0111\u1ec1 t\u00e0i. C\u00e1c d\u1ecb th\u01b0\u1eddng v\u1eadt l\u00fd m\u1edbi \u0111ang \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1ee9ng minh b\u1edfi LHC v\u00e0 c\u00e1c th\u1ef1c nghi\u1ec7m kh\u00e1c ch\u1ec9 ra manh m\u1ed1i cho s\u1ef1 t\u1ed3n t\u1ea1i c\u1ee7a nguy\u00ean l\u00fd chu\u1ea9n t\u1ed1i. N\u00f3 gi\u1ea3i th\u00edch c\u00e1c v\u1ea5n \u0111\u1ec1 th\u1ef1c nghi\u1ec7m v\u1eadt l\u00fd h\u1ea1t v\u00e0 v\u0169 tr\u1ee5 h\u1ecdc, gi\u00fap c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng v\u1eadt l\u00fd c\u00f3 c\u00e1i nh\u00ecn s\u00e2u, r\u1ed9ng h\u01a1n v\u1ec1 m\u1ed9t th\u1ebf gi\u1edbi vi m\u00f4 c\u00f3 th\u1ec3. &nbsp; Nhi\u1ec1u th\u1eadp k\u1ef7 qua, c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng khoa h\u1ecdc th\u1ebf gi\u1edbi trong \u0111\u00f3 c\u00f3 nh\u00f3m nghi\u00ean c\u1ee9u c\u1ee7a GS.TS. Ph\u00f9ng V\u0103n \u0110\u1ed3ng (xem H\u00ecnh 2) \u00a0nghi\u00ean c\u1ee9u v\u1ec1 v\u1ea5n \u0111\u1ec1 n\u00e0y v\u00e0 ch\u1ec9 ra r\u1eb1ng t\u1ed3n t\u1ea1i m\u1ed9t nguy\u00ean l\u00fd t\u1ed5ng qu\u00e1t, cho gi\u1ea3i quy\u1ebft t\u00edch h\u1ee3p c\u00e1c v\u1ea5n \u0111\u1ec1 th\u1ef1c nghi\u1ec7m \u0111\u00e3 n\u00eau. Tr\u00ean con \u0111\u01b0\u1eddng t\u00ecm nguy\u00ean l\u00fd \u0111\u00f3, ch\u00fang ta \u0111\u00e3 c\u00f3 nh\u1eefng b\u01b0\u1edbc ti\u1ebfn l\u1edbn, nh\u01b0 c\u01a1 ch\u1ebf seesaw, c\u01a1 ch\u1ebf scotogenic, nguy\u00ean l\u00fd chu\u1ea9n b\u1ec1n v\u1eadt ch\u1ea5t t\u1ed1i, v.v. Nguy\u00ean l\u00fd chu\u1ea9n t\u1ed1i n\u1ebfu \u0111\u01b0\u1ee3c ki\u1ec3m ch\u1ee9ng s\u1ebd l\u00e0 m\u1ed9t cu\u1ed9c c\u00e1ch m\u1ea1ng trong nh\u1eadn th\u1ee9c c\u1ee7a ch\u00fang ta v\u1ec1 v\u0169 tr\u1ee5 s\u1edbm. Nh\u00f3m nghi\u00ean c\u1ee9u \u0111\u00e3 c\u00f3 nh\u1eefng c\u00f4ng tr\u00ecnh \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng tr\u00ean con \u0111\u01b0\u1eddng t\u00ecm l\u00fd thuy\u1ebft m\u1edbi, nh\u01b0 m\u00f4 h\u00ecnh 3-3-1-1 \u0111o\u1ea1t Gi\u1ea3i th\u01b0\u1edfng T\u1ea1 Quang B\u1eedu n\u0103m 2016 (TS.Ph\u00f9ng V\u0103n \u0110\u1ed3ng) v\u00e0 l\u00fd thuy\u1ebft h\u1ea5p d\u1eabn c\u00f3 kh\u1ed1i l\u01b0\u1ee3ng phi tuy\u1ebfn c\u0169ng \u0111\u1ea1t gi\u1ea3i th\u01b0\u1edfng T\u1ea1 Quang B\u1eedu n\u0103m 2018 (TS. \u0110\u1ed7 Qu\u1ed1c Tu\u1ea5n). Nh\u00f3m nghi\u00ean c\u1ee9u g\u1ed3m 15 th\u00e0nh vi\u00ean ch\u1ee7 ch\u1ed1t l\u00e0m v\u1ec1 v\u1eadt l\u00fd n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng cao v\u00e0 v\u0169 tr\u1ee5 h\u1ecdc, h\u1ee3p t\u00e1c v\u1edbi nhau nhi\u1ec1u n\u0103m v\u00e0 t\u1ef1 \u0111\u00e0o t\u1ea1o ngu\u1ed3n nh\u00e2n l\u1ef1c cho m\u00ecnh, \u0111\u00e3 th\u1ef1c hi\u1ec7n nhi\u1ec1u \u0111\u1ec1 t\u00e0i nghi\u00ean c\u1ee9u c\u01a1 b\u1ea3n do Qu\u1ef9 NAFOSTED v\u1edbi nhi\u1ec1u k\u1ebft qu\u1ea3 c\u00f4ng b\u1ed1 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u00e1nh gi\u00e1 r\u1ea5t t\u1ed1t. GS.TS. Ph\u00f9ng V\u0103n \u0110\u1ed3ng \u0111\u00e3 th\u1ef1c hi\u1ec7n 5 \u0111\u1ec1 t\u00e0i nghi\u00ean c\u1ee9u c\u01a1 b\u1ea3n do Qu\u1ef9 NAFOSTED t\u00e0i tr\u1ee3, l\u00e0 t\u00e1c gi\u1ea3 ch\u00ednh c\u1ee7a 70 b\u00e0i ISI uy t\u00edn. PGS.TS. \u0110\u1ed7 Qu\u1ed1c Tu\u1ea5n \u0111\u00e3 th\u1ef1c hi\u1ec7n 2 nghi\u00ean c\u1ee9u c\u01a1 b\u1ea3n do Qu\u1ef9 NAFOSTED t\u00e0i tr\u1ee3, c\u00f4ng b\u1ed1 \u0111\u01b0\u1ee3c 30 b\u00e0i b\u00e1o thu\u1ed9c Danh m\u1ee5c t\u1ea1p ch\u00ed ISI c\u00f3 uy t\u00edn. TS. \u0110\u1ed7 Th\u1ecb H\u01b0\u01a1ng \u0111\u00e3 th\u1ef1c hi\u1ec7n 3 nghi\u00ean c\u1ee9u c\u01a1 b\u1ea3n do Qu\u1ef9 NAFOSTED t\u00e0i tr\u1ee3, c\u00f4ng b\u1ed1 \u0111\u01b0\u1ee3c 40 b\u00e0i b\u00e1o thu\u1ed9c Danh m\u1ee5c t\u1ea1p ch\u00ed ISI c\u00f3 uy t\u00edn. GS.TS. \u0110\u1eb7ng V\u0103n Soa \u0111\u00e3 ho\u00e0n th\u00e0nh 3 nghi\u00ean c\u1ee9u c\u01a1 b\u1ea3n do Qu\u1ef9 NAFOSTED t\u00e0i tr\u1ee3, c\u00f4ng b\u1ed1 \u0111\u01b0\u1ee3c 40 b\u00e0i b\u00e1o thu\u1ed9c Danh m\u1ee5c t\u1ea1p ch\u00ed ISI c\u00f3 uy t\u00edn. TS. Tr\u1ea7n V\u0103n Qu\u1ebf v\u00e0 TS. D\u01b0\u01a1ng V\u0103n L\u1ee3i c\u00f4ng b\u1ed1 \u0111\u01b0\u1ee3c 40 b\u00e0i b\u00e1o thu\u1ed9c Danh m\u1ee5c t\u1ea1p ch\u00ed ISI c\u00f3 uy t\u00edn, l\u00e0 c\u00e1c nh\u00e0 v\u1eadt l\u00fd tr\u1ebb \u0111ang t\u00edch c\u1ef1c nghi\u00ean c\u1ee9u v\u00e0 \u0111\u1ea1t \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e1c th\u00e0nh t\u00edch \u0111\u00e1ng kh\u00edch\" \/>\r\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/nafosted.gov.vn\/ket-noi-vat-ly-hat-voi-vu-tru-som\/\" \/>\r\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Qu\u1ef9 Ph\u00e1t tri\u1ec3n khoa h\u1ecdc v\u00e0 c\u00f4ng ngh\u1ec7 Qu\u1ed1c gia\" \/>\r\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2025-08-27T10:29:51+00:00\" \/>\r\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2025-08-28T01:32:13+00:00\" \/>\r\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/nafosted.gov.vn\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/anh-4-1.jpg\" \/>\r\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1149\" \/>\r\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"617\" \/>\r\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\r\n<meta name=\"author\" content=\"admin\" \/>\r\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\r\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"\u0110\u01b0\u1ee3c vi\u1ebft b\u1edfi\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"admin\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"\u01af\u1edbc t\u00ednh th\u1eddi gian \u0111\u1ecdc\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"10 ph\u00fat\" \/>\r\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/nafosted.gov.vn\/ket-noi-vat-ly-hat-voi-vu-tru-som\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/nafosted.gov.vn\/ket-noi-vat-ly-hat-voi-vu-tru-som\/\"},\"author\":{\"name\":\"admin\",\"@id\":\"https:\/\/nafosted.gov.vn\/#\/schema\/person\/0f3609cce95c0e113635c69e9cf26dbb\"},\"headline\":\"K\u1ebft n\u1ed1i v\u1eadt l\u00fd h\u1ea1t v\u1edbi v\u0169 tr\u1ee5 s\u1edbm\",\"datePublished\":\"2025-08-27T10:29:51+00:00\",\"dateModified\":\"2025-08-28T01:32:13+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/nafosted.gov.vn\/ket-noi-vat-ly-hat-voi-vu-tru-som\/\"},\"wordCount\":2686,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/nafosted.gov.vn\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/nafosted.gov.vn\/ket-noi-vat-ly-hat-voi-vu-tru-som\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/nafosted.gov.vn\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/anh-4-1.jpg\",\"articleSection\":[\"K\u1ebft qu\u1ea3 t\u00e0i tr\u1ee3 n\u1ed5i b\u1eadt\",\"K\u1ebft qu\u1ea3 t\u00e0i tr\u1ee3 n\u1ed5i b\u1eadt - NCCB KHTN\"],\"inLanguage\":\"vi\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/nafosted.gov.vn\/ket-noi-vat-ly-hat-voi-vu-tru-som\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/nafosted.gov.vn\/ket-noi-vat-ly-hat-voi-vu-tru-som\/\",\"url\":\"https:\/\/nafosted.gov.vn\/ket-noi-vat-ly-hat-voi-vu-tru-som\/\",\"name\":\"K\u1ebft n\u1ed1i v\u1eadt l\u00fd h\u1ea1t v\u1edbi v\u0169 tr\u1ee5 s\u1edbm - Qu\u1ef9 Ph\u00e1t tri\u1ec3n khoa h\u1ecdc v\u00e0 c\u00f4ng ngh\u1ec7 Qu\u1ed1c gia\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/nafosted.gov.vn\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/nafosted.gov.vn\/ket-noi-vat-ly-hat-voi-vu-tru-som\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/nafosted.gov.vn\/ket-noi-vat-ly-hat-voi-vu-tru-som\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/nafosted.gov.vn\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/anh-4-1.jpg\",\"datePublished\":\"2025-08-27T10:29:51+00:00\",\"dateModified\":\"2025-08-28T01:32:13+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/nafosted.gov.vn\/ket-noi-vat-ly-hat-voi-vu-tru-som\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"vi\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/nafosted.gov.vn\/ket-noi-vat-ly-hat-voi-vu-tru-som\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"vi\",\"@id\":\"https:\/\/nafosted.gov.vn\/ket-noi-vat-ly-hat-voi-vu-tru-som\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/nafosted.gov.vn\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/anh-4-1.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/nafosted.gov.vn\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/anh-4-1.jpg\",\"width\":1149,\"height\":617,\"caption\":\"H\u00ecnh 1. L\u1ecbch s\u1eed v\u0169 tr\u1ee5 k\u1ec3 t\u1eeb Bigbang \u0111\u1ebfn k\u1ef7 n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng t\u1ed1i\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/nafosted.gov.vn\/ket-noi-vat-ly-hat-voi-vu-tru-som\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Trang ch\u1ee7\",\"item\":\"https:\/\/nafosted.gov.vn\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"K\u1ebft n\u1ed1i v\u1eadt l\u00fd h\u1ea1t v\u1edbi v\u0169 tr\u1ee5 s\u1edbm\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/nafosted.gov.vn\/#website\",\"url\":\"https:\/\/nafosted.gov.vn\/\",\"name\":\"Qu\u1ef9 Ph\u00e1t tri\u1ec3n khoa h\u1ecdc v\u00e0 c\u00f4ng ngh\u1ec7 Qu\u1ed1c gia\",\"description\":\"\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/nafosted.gov.vn\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/nafosted.gov.vn\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"vi\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/nafosted.gov.vn\/#organization\",\"name\":\"Qu\u1ef9 Ph\u00e1t tri\u1ec3n khoa h\u1ecdc v\u00e0 c\u00f4ng ngh\u1ec7 Qu\u1ed1c gia\",\"url\":\"https:\/\/nafosted.gov.vn\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"vi\",\"@id\":\"https:\/\/nafosted.gov.vn\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/nafosted.gov.vn\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/cropped-NAFOSTED-VIE-01.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/nafosted.gov.vn\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/cropped-NAFOSTED-VIE-01.png\",\"width\":6250,\"height\":1875,\"caption\":\"Qu\u1ef9 Ph\u00e1t tri\u1ec3n khoa h\u1ecdc v\u00e0 c\u00f4ng ngh\u1ec7 Qu\u1ed1c gia\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/nafosted.gov.vn\/#\/schema\/logo\/image\/\"}},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/nafosted.gov.vn\/#\/schema\/person\/0f3609cce95c0e113635c69e9cf26dbb\",\"name\":\"admin\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"vi\",\"@id\":\"https:\/\/nafosted.gov.vn\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/01be2b7eaa21fe4e25b709d19349c0fb?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/01be2b7eaa21fe4e25b709d19349c0fb?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"admin\"},\"sameAs\":[\"https:\/\/nafosted.gov.vn\"],\"url\":\"https:\/\/nafosted.gov.vn\/author\/admin\/\"}]}<\/script>\r\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"K\u1ebft n\u1ed1i v\u1eadt l\u00fd h\u1ea1t v\u1edbi v\u0169 tr\u1ee5 s\u1edbm - Qu\u1ef9 Ph\u00e1t tri\u1ec3n khoa h\u1ecdc v\u00e0 c\u00f4ng ngh\u1ec7 Qu\u1ed1c gia","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/nafosted.gov.vn\/ket-noi-vat-ly-hat-voi-vu-tru-som\/","og_locale":"vi_VN","og_type":"article","og_title":"K\u1ebft n\u1ed1i v\u1eadt l\u00fd h\u1ea1t v\u1edbi v\u0169 tr\u1ee5 s\u1edbm - Qu\u1ef9 Ph\u00e1t tri\u1ec3n khoa h\u1ecdc v\u00e0 c\u00f4ng ngh\u1ec7 Qu\u1ed1c gia","og_description":"V\u0169 tr\u1ee5 s\u1edbm l\u00e0 h\u1ec7 l\u01b0\u1ee3ng t\u1eed, tuy nhi\u00ean b\u1ea5t tu\u00e2n c\u00e1c \u0111\u1ecbnh lu\u1eadt v\u1ec1 v\u1eadt l\u00fd l\u01b0\u1ee3ng t\u1eed ch\u00fang ta bi\u1ebft. T\u1ea1i Bigbang, hi\u1ec7u \u1ee9ng h\u1ea5p d\u1eabn l\u01b0\u1ee3ng t\u1eed chi ph\u1ed1i, nh\u01b0ng h\u1ea5p d\u1eabn Einstein ch\u1ec9 l\u00e0 c\u1ed5 \u0111i\u1ec3n, kh\u00f4ng t\u1ef1 h\u1ee3p khi l\u01b0\u1ee3ng t\u1eed h\u00f3a cho m\u00f4 t\u1ea3 Bigbang. Sau Bigbang, v\u0169 tr\u1ee5 gi\u00e3n n\u1edf l\u1ea1m ph\u00e1t, pha n\u00e0y kh\u00f4ng xu\u1ea5t hi\u1ec7n trong c\u00e1c l\u00fd thuy\u1ebft \u0111\u00e3 bi\u1ebft. Sau l\u1ea1m ph\u00e1t, b\u1ea5t \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng v\u1eadt ch\u1ea5t ph\u1ea3n v\u1eadt ch\u1ea5t v\u00e0 v\u1eadt ch\u1ea5t t\u1ed1i \u0111\u01b0\u1ee3c sinh ra, tuy nhi\u00ean kh\u00f4ng th\u1ec3 m\u00f4 t\u1ea3 trong m\u00f4 h\u00ecnh chu\u1ea9n v\u1ec1 h\u1ea1t c\u01a1 b\u1ea3n. Neutrino xu\u1ea5t hi\u1ec7n t\u1eeb v\u0169 tr\u1ee5 s\u1edbm, nh\u01b0ng dao \u0111\u1ed9ng neutrino c\u0169ng kh\u00f4ng th\u1ec3 gi\u1ea3i th\u00edch trong m\u00f4 h\u00ecnh chu\u1ea9n. Kh\u1ed1i l\u01b0\u1ee3ng neutrino, b\u1ea5t \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng v\u1eadt ch\u1ea5t ph\u1ea3n v\u1eadt ch\u1ea5t, v\u1eadt ch\u1ea5t t\u1ed1i, v\u00e0 l\u1ea1m ph\u00e1t v\u0169 tr\u1ee5 l\u00e0 nh\u1eefng v\u1ea5n \u0111\u1ec1 l\u1edbn, quan tr\u1ecdng c\u1ee7a v\u1eadt l\u00fd h\u1ecdc hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i. C\u00e1c d\u1ecb th\u01b0\u1eddng v\u1eadt l\u00fd m\u1edbi \u1edf LHC v\u00e0 c\u00e1c th\u1ef1c nghi\u1ec7m kh\u00e1c xu\u1ea5t hi\u1ec7n, thu h\u00fat s\u1ef1 quan t\u00e2m. Hi\u1ec3u \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u00fang s\u1ebd cho ch\u00fang ta x\u00e1c \u0111\u1ecbnh \u0111\u01b0\u1ee3c v\u0169 tr\u1ee5 s\u1edbm, ti\u1ebfp c\u1eadn \u0111\u1ebfn Bigbang, v\u00e0 lu\u1eadn gi\u1ea3i v\u1ec1 tr\u1ea1ng th\u00e1i hi\u1ec7n t\u1ea1i c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5. C\u00e1c v\u1ea5n \u0111\u1ec1 tr\u00ean c\u00f3 t\u00ednh th\u1eddi s\u1ef1, \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ea3o lu\u1eadn s\u00f4i n\u1ed5i tr\u00ean to\u00e0n th\u1ebf gi\u1edbi (\u0111i\u1ec3n h\u00ecnh: M\u1ef9, Ch\u00e2u \u00c2u, Nh\u1eadt B\u1ea3n) kh\u00f4ng tr\u1eeb Vi\u1ec7t Nam, tr\u00ean c\u1ea3 ph\u01b0\u01a1ng di\u1ec7n th\u1ef1c nghi\u1ec7m l\u1eabn l\u00fd thuy\u1ebft, nhi\u1ec1u n\u0103m qua. \u0110\u1ec1 xu\u1ea5t truy\u1ec1n th\u1ed1ng nh\u1eb1m m\u1edf r\u1ed9ng m\u00f4 h\u00ecnh chu\u1ea9n v\u00e0 thuy\u1ebft t\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed1i r\u1ed9ng (si\u00eau \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng, th\u00eam chi\u1ec1u, th\u1ed1ng nh\u1ea5t l\u1edbn, v.v.) ch\u1ec9 gi\u1ea3i quy\u1ebft ri\u00eang l\u1ebb v\u1ea5n \u0111\u1ec1 v\u00e0 cho m\u1ed9t s\u1ed1 d\u1ef1 \u0111o\u00e1n m\u00e2u thu\u1eabn th\u1ef1c nghi\u1ec7m. Th\u00e0nh c\u00f4ng c\u1ee7a nguy\u00ean l\u00fd \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng chu\u1ea9n trong m\u00f4 t\u1ea3 c\u00e1c t\u01b0\u01a1ng t\u00e1c c\u1ee7a t\u1ef1 nhi\u00ean (\u0111i\u1ec7n t\u1eeb, y\u1ebfu, m\u1ea1nh, h\u1ea5p d\u1eabn) g\u1ee3i \u00fd t\u1ed3n t\u1ea1i m\u1ed9t \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng chu\u1ea9n c\u01a1 b\u1ea3n h\u01a1n, \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng chu\u1ea9n t\u1ed1i &#8211; dark gauge symmetry, c\u00f3 th\u1ec3 c\u1ea7u n\u1ed1i \u0111\u1ebfn b\u00ed \u1ea9n Bigbang, gi\u1ea3i th\u00edch tr\u1ecdn v\u1eb9n c\u00e1c v\u1ea5n \u0111\u1ec1 tr\u00ean. Ch\u00fang t\u00f4i \u0111\u00e3 \u0111\u1ec1 xu\u1ea5t m\u1ed9t \u0111\u1ec1 t\u00e0i nghi\u00ean c\u1ee9u m\u1ea1nh, trong \u0111\u00f3 nguy\u00ean l\u00fd chu\u1ea9n t\u1ed1i, \u201cK\u1ebft n\u1ed1i v\u1eadt l\u00fd h\u1ea1t v\u1edbi v\u0169 tr\u1ee5 s\u1edbm\u201d, \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e1c \u0111\u1ecbnh c\u1ee5 th\u1ec3 b\u1eb1ng ba m\u00f4 h\u00ecnh m\u1edbi sau: 1) M\u00f4 h\u00ecnh v\u1edbi \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng Abelian t\u1ed1i; 2) M\u00f4 h\u00ecnh v\u1edbi \u0111\u1ed1i x\u1ee9ng kh\u00f4ng Abelian t\u1ed1i; 3) M\u00f4 h\u00ecnh th\u1ed1ng nh\u1ea5t l\u1edbn t\u1ed1i. T\u00ecm \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t l\u00fd thuy\u1ebft m\u1edf r\u1ed9ng cho hi\u1ec3u v\u1ec1 v\u0169 tr\u1ee5 s\u1edbm v\u00e0 Bigbang l\u00e0 m\u1ed9t trong nh\u1eefng b\u00e0i to\u00e1n l\u1edbn nh\u1ea5t c\u1ee7a v\u1eadt l\u00fd h\u1ecdc hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i th\u1ebf k\u1ef7 th\u1ee9 21 n\u00e0y. V\u00ec v\u1eady, \u0111\u1ec1 xu\u1ea5t tr\u00ean nh\u1eb1m t\u00ecm m\u1ed9t lu\u1eadt c\u01a1 b\u1ea3n h\u01a1n thay th\u1ebf c\u00e1c l\u00fd thuy\u1ebft \u0111\u00e3 bi\u1ebft chi ph\u1ed1i v\u0169 tr\u1ee5 s\u1edbm l\u00e0 ho\u00e0n to\u00e0n m\u1edbi, c\u00f3 \u00fd ngh\u0129a khoa h\u1ecdc cao. \u1ede thang l\u1ea1m ph\u00e1t, l\u00fd thuy\u1ebft n\u00e0y l\u00e0m vi\u1ec7c v\u1edbi kh\u00f4ng th\u1eddi gian cong, cho ph\u00e9p m\u00f4 t\u1ea3 \u0111\u1ed9ng l\u1ef1c l\u1ea1m ph\u00e1t, hi\u1ec7u \u1ee9ng v\u1edbi h\u1ea5p d\u1eabn, v\u00e0 \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t c\u00e1ch tr\u01b0\u1eddng l\u1ea1m ph\u00e1t sinh b\u1ee9c x\u1ea1 v\u00e0 v\u1eadt ch\u1ea5t quan s\u00e1t ng\u00e0y nay. L\u00fd thuy\u1ebft s\u1ebd h\u1ed9i t\u1ee5 \u0111\u1ebfn Bigbang, cho ph\u00e9p th\u0103m d\u00f2 Bigbang, nh\u01b0ng kh\u00f4ng m\u00f4 t\u1ea3 Bigbang v\u00ec l\u01b0\u1ee3ng t\u1eed h\u00f3a tr\u01b0\u1eddng h\u1ea5p d\u1eabn n\u1eb1m ngo\u00e0i ph\u1ea1m vi c\u1ee7a \u0111\u1ec1 t\u00e0i. C\u00e1c d\u1ecb th\u01b0\u1eddng v\u1eadt l\u00fd m\u1edbi \u0111ang \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1ee9ng minh b\u1edfi LHC v\u00e0 c\u00e1c th\u1ef1c nghi\u1ec7m kh\u00e1c ch\u1ec9 ra manh m\u1ed1i cho s\u1ef1 t\u1ed3n t\u1ea1i c\u1ee7a nguy\u00ean l\u00fd chu\u1ea9n t\u1ed1i. N\u00f3 gi\u1ea3i th\u00edch c\u00e1c v\u1ea5n \u0111\u1ec1 th\u1ef1c nghi\u1ec7m v\u1eadt l\u00fd h\u1ea1t v\u00e0 v\u0169 tr\u1ee5 h\u1ecdc, gi\u00fap c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng v\u1eadt l\u00fd c\u00f3 c\u00e1i nh\u00ecn s\u00e2u, r\u1ed9ng h\u01a1n v\u1ec1 m\u1ed9t th\u1ebf gi\u1edbi vi m\u00f4 c\u00f3 th\u1ec3. &nbsp; Nhi\u1ec1u th\u1eadp k\u1ef7 qua, c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng khoa h\u1ecdc th\u1ebf gi\u1edbi trong \u0111\u00f3 c\u00f3 nh\u00f3m nghi\u00ean c\u1ee9u c\u1ee7a GS.TS. Ph\u00f9ng V\u0103n \u0110\u1ed3ng (xem H\u00ecnh 2) \u00a0nghi\u00ean c\u1ee9u v\u1ec1 v\u1ea5n \u0111\u1ec1 n\u00e0y v\u00e0 ch\u1ec9 ra r\u1eb1ng t\u1ed3n t\u1ea1i m\u1ed9t nguy\u00ean l\u00fd t\u1ed5ng qu\u00e1t, cho gi\u1ea3i quy\u1ebft t\u00edch h\u1ee3p c\u00e1c v\u1ea5n \u0111\u1ec1 th\u1ef1c nghi\u1ec7m \u0111\u00e3 n\u00eau. Tr\u00ean con \u0111\u01b0\u1eddng t\u00ecm nguy\u00ean l\u00fd \u0111\u00f3, ch\u00fang ta \u0111\u00e3 c\u00f3 nh\u1eefng b\u01b0\u1edbc ti\u1ebfn l\u1edbn, nh\u01b0 c\u01a1 ch\u1ebf seesaw, c\u01a1 ch\u1ebf scotogenic, nguy\u00ean l\u00fd chu\u1ea9n b\u1ec1n v\u1eadt ch\u1ea5t t\u1ed1i, v.v. Nguy\u00ean l\u00fd chu\u1ea9n t\u1ed1i n\u1ebfu \u0111\u01b0\u1ee3c ki\u1ec3m ch\u1ee9ng s\u1ebd l\u00e0 m\u1ed9t cu\u1ed9c c\u00e1ch m\u1ea1ng trong nh\u1eadn th\u1ee9c c\u1ee7a ch\u00fang ta v\u1ec1 v\u0169 tr\u1ee5 s\u1edbm. Nh\u00f3m nghi\u00ean c\u1ee9u \u0111\u00e3 c\u00f3 nh\u1eefng c\u00f4ng tr\u00ecnh \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng tr\u00ean con \u0111\u01b0\u1eddng t\u00ecm l\u00fd thuy\u1ebft m\u1edbi, nh\u01b0 m\u00f4 h\u00ecnh 3-3-1-1 \u0111o\u1ea1t Gi\u1ea3i th\u01b0\u1edfng T\u1ea1 Quang B\u1eedu n\u0103m 2016 (TS.Ph\u00f9ng V\u0103n \u0110\u1ed3ng) v\u00e0 l\u00fd thuy\u1ebft h\u1ea5p d\u1eabn c\u00f3 kh\u1ed1i l\u01b0\u1ee3ng phi tuy\u1ebfn c\u0169ng \u0111\u1ea1t gi\u1ea3i th\u01b0\u1edfng T\u1ea1 Quang B\u1eedu n\u0103m 2018 (TS. \u0110\u1ed7 Qu\u1ed1c Tu\u1ea5n). Nh\u00f3m nghi\u00ean c\u1ee9u g\u1ed3m 15 th\u00e0nh vi\u00ean ch\u1ee7 ch\u1ed1t l\u00e0m v\u1ec1 v\u1eadt l\u00fd n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng cao v\u00e0 v\u0169 tr\u1ee5 h\u1ecdc, h\u1ee3p t\u00e1c v\u1edbi nhau nhi\u1ec1u n\u0103m v\u00e0 t\u1ef1 \u0111\u00e0o t\u1ea1o ngu\u1ed3n nh\u00e2n l\u1ef1c cho m\u00ecnh, \u0111\u00e3 th\u1ef1c hi\u1ec7n nhi\u1ec1u \u0111\u1ec1 t\u00e0i nghi\u00ean c\u1ee9u c\u01a1 b\u1ea3n do Qu\u1ef9 NAFOSTED v\u1edbi nhi\u1ec1u k\u1ebft qu\u1ea3 c\u00f4ng b\u1ed1 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u00e1nh gi\u00e1 r\u1ea5t t\u1ed1t. GS.TS. Ph\u00f9ng V\u0103n \u0110\u1ed3ng \u0111\u00e3 th\u1ef1c hi\u1ec7n 5 \u0111\u1ec1 t\u00e0i nghi\u00ean c\u1ee9u c\u01a1 b\u1ea3n do Qu\u1ef9 NAFOSTED t\u00e0i tr\u1ee3, l\u00e0 t\u00e1c gi\u1ea3 ch\u00ednh c\u1ee7a 70 b\u00e0i ISI uy t\u00edn. PGS.TS. \u0110\u1ed7 Qu\u1ed1c Tu\u1ea5n \u0111\u00e3 th\u1ef1c hi\u1ec7n 2 nghi\u00ean c\u1ee9u c\u01a1 b\u1ea3n do Qu\u1ef9 NAFOSTED t\u00e0i tr\u1ee3, c\u00f4ng b\u1ed1 \u0111\u01b0\u1ee3c 30 b\u00e0i b\u00e1o thu\u1ed9c Danh m\u1ee5c t\u1ea1p ch\u00ed ISI c\u00f3 uy t\u00edn. TS. \u0110\u1ed7 Th\u1ecb H\u01b0\u01a1ng \u0111\u00e3 th\u1ef1c hi\u1ec7n 3 nghi\u00ean c\u1ee9u c\u01a1 b\u1ea3n do Qu\u1ef9 NAFOSTED t\u00e0i tr\u1ee3, c\u00f4ng b\u1ed1 \u0111\u01b0\u1ee3c 40 b\u00e0i b\u00e1o thu\u1ed9c Danh m\u1ee5c t\u1ea1p ch\u00ed ISI c\u00f3 uy t\u00edn. GS.TS. \u0110\u1eb7ng V\u0103n Soa \u0111\u00e3 ho\u00e0n th\u00e0nh 3 nghi\u00ean c\u1ee9u c\u01a1 b\u1ea3n do Qu\u1ef9 NAFOSTED t\u00e0i tr\u1ee3, c\u00f4ng b\u1ed1 \u0111\u01b0\u1ee3c 40 b\u00e0i b\u00e1o thu\u1ed9c Danh m\u1ee5c t\u1ea1p ch\u00ed ISI c\u00f3 uy t\u00edn. TS. Tr\u1ea7n V\u0103n Qu\u1ebf v\u00e0 TS. D\u01b0\u01a1ng V\u0103n L\u1ee3i c\u00f4ng b\u1ed1 \u0111\u01b0\u1ee3c 40 b\u00e0i b\u00e1o thu\u1ed9c Danh m\u1ee5c t\u1ea1p ch\u00ed ISI c\u00f3 uy t\u00edn, l\u00e0 c\u00e1c nh\u00e0 v\u1eadt l\u00fd tr\u1ebb \u0111ang t\u00edch c\u1ef1c nghi\u00ean c\u1ee9u v\u00e0 \u0111\u1ea1t \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e1c th\u00e0nh t\u00edch \u0111\u00e1ng kh\u00edch","og_url":"https:\/\/nafosted.gov.vn\/ket-noi-vat-ly-hat-voi-vu-tru-som\/","og_site_name":"Qu\u1ef9 Ph\u00e1t tri\u1ec3n khoa h\u1ecdc v\u00e0 c\u00f4ng ngh\u1ec7 Qu\u1ed1c gia","article_published_time":"2025-08-27T10:29:51+00:00","article_modified_time":"2025-08-28T01:32:13+00:00","og_image":[{"width":1149,"height":617,"url":"https:\/\/nafosted.gov.vn\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/anh-4-1.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"admin","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"\u0110\u01b0\u1ee3c vi\u1ebft b\u1edfi":"admin","\u01af\u1edbc t\u00ednh th\u1eddi gian \u0111\u1ecdc":"10 ph\u00fat"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/nafosted.gov.vn\/ket-noi-vat-ly-hat-voi-vu-tru-som\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/nafosted.gov.vn\/ket-noi-vat-ly-hat-voi-vu-tru-som\/"},"author":{"name":"admin","@id":"https:\/\/nafosted.gov.vn\/#\/schema\/person\/0f3609cce95c0e113635c69e9cf26dbb"},"headline":"K\u1ebft n\u1ed1i v\u1eadt l\u00fd h\u1ea1t v\u1edbi v\u0169 tr\u1ee5 s\u1edbm","datePublished":"2025-08-27T10:29:51+00:00","dateModified":"2025-08-28T01:32:13+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/nafosted.gov.vn\/ket-noi-vat-ly-hat-voi-vu-tru-som\/"},"wordCount":2686,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/nafosted.gov.vn\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/nafosted.gov.vn\/ket-noi-vat-ly-hat-voi-vu-tru-som\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/nafosted.gov.vn\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/anh-4-1.jpg","articleSection":["K\u1ebft qu\u1ea3 t\u00e0i tr\u1ee3 n\u1ed5i b\u1eadt","K\u1ebft qu\u1ea3 t\u00e0i tr\u1ee3 n\u1ed5i b\u1eadt - NCCB KHTN"],"inLanguage":"vi","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/nafosted.gov.vn\/ket-noi-vat-ly-hat-voi-vu-tru-som\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/nafosted.gov.vn\/ket-noi-vat-ly-hat-voi-vu-tru-som\/","url":"https:\/\/nafosted.gov.vn\/ket-noi-vat-ly-hat-voi-vu-tru-som\/","name":"K\u1ebft n\u1ed1i v\u1eadt l\u00fd h\u1ea1t v\u1edbi v\u0169 tr\u1ee5 s\u1edbm - Qu\u1ef9 Ph\u00e1t tri\u1ec3n khoa h\u1ecdc v\u00e0 c\u00f4ng ngh\u1ec7 Qu\u1ed1c gia","isPartOf":{"@id":"https:\/\/nafosted.gov.vn\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/nafosted.gov.vn\/ket-noi-vat-ly-hat-voi-vu-tru-som\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/nafosted.gov.vn\/ket-noi-vat-ly-hat-voi-vu-tru-som\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/nafosted.gov.vn\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/anh-4-1.jpg","datePublished":"2025-08-27T10:29:51+00:00","dateModified":"2025-08-28T01:32:13+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/nafosted.gov.vn\/ket-noi-vat-ly-hat-voi-vu-tru-som\/#breadcrumb"},"inLanguage":"vi","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/nafosted.gov.vn\/ket-noi-vat-ly-hat-voi-vu-tru-som\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"vi","@id":"https:\/\/nafosted.gov.vn\/ket-noi-vat-ly-hat-voi-vu-tru-som\/#primaryimage","url":"https:\/\/nafosted.gov.vn\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/anh-4-1.jpg","contentUrl":"https:\/\/nafosted.gov.vn\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/anh-4-1.jpg","width":1149,"height":617,"caption":"H\u00ecnh 1. L\u1ecbch s\u1eed v\u0169 tr\u1ee5 k\u1ec3 t\u1eeb Bigbang \u0111\u1ebfn k\u1ef7 n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng t\u1ed1i"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/nafosted.gov.vn\/ket-noi-vat-ly-hat-voi-vu-tru-som\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Trang ch\u1ee7","item":"https:\/\/nafosted.gov.vn\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"K\u1ebft n\u1ed1i v\u1eadt l\u00fd h\u1ea1t v\u1edbi v\u0169 tr\u1ee5 s\u1edbm"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/nafosted.gov.vn\/#website","url":"https:\/\/nafosted.gov.vn\/","name":"Qu\u1ef9 Ph\u00e1t tri\u1ec3n khoa h\u1ecdc v\u00e0 c\u00f4ng ngh\u1ec7 Qu\u1ed1c gia","description":"","publisher":{"@id":"https:\/\/nafosted.gov.vn\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/nafosted.gov.vn\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"vi"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/nafosted.gov.vn\/#organization","name":"Qu\u1ef9 Ph\u00e1t tri\u1ec3n khoa h\u1ecdc v\u00e0 c\u00f4ng ngh\u1ec7 Qu\u1ed1c gia","url":"https:\/\/nafosted.gov.vn\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"vi","@id":"https:\/\/nafosted.gov.vn\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/nafosted.gov.vn\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/cropped-NAFOSTED-VIE-01.png","contentUrl":"https:\/\/nafosted.gov.vn\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/cropped-NAFOSTED-VIE-01.png","width":6250,"height":1875,"caption":"Qu\u1ef9 Ph\u00e1t tri\u1ec3n khoa h\u1ecdc v\u00e0 c\u00f4ng ngh\u1ec7 Qu\u1ed1c gia"},"image":{"@id":"https:\/\/nafosted.gov.vn\/#\/schema\/logo\/image\/"}},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/nafosted.gov.vn\/#\/schema\/person\/0f3609cce95c0e113635c69e9cf26dbb","name":"admin","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"vi","@id":"https:\/\/nafosted.gov.vn\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/01be2b7eaa21fe4e25b709d19349c0fb?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/01be2b7eaa21fe4e25b709d19349c0fb?s=96&d=mm&r=g","caption":"admin"},"sameAs":["https:\/\/nafosted.gov.vn"],"url":"https:\/\/nafosted.gov.vn\/author\/admin\/"}]}},"blog_post_layout_featured_media_urls":{"thumbnail":["https:\/\/nafosted.gov.vn\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/anh-4-1-278x190.jpg",278,190,true],"full":["https:\/\/nafosted.gov.vn\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/anh-4-1.jpg",1149,617,false]},"categories_names":{"45":{"name":"K\u1ebft qu\u1ea3 t\u00e0i tr\u1ee3 n\u1ed5i b\u1eadt","link":"https:\/\/nafosted.gov.vn\/category\/ket-qua-tai-tro-noi-bat\/"},"52":{"name":"K\u1ebft qu\u1ea3 t\u00e0i tr\u1ee3 n\u1ed5i b\u1eadt - NCCB KHTN","link":"https:\/\/nafosted.gov.vn\/category\/ket-qua-tai-tro-noi-bat\/ket-qua-tai-tro-noi-bat-nccb-khtn\/"}},"tags_names":[],"comments_number":"0","wpmagazine_modules_lite_featured_media_urls":{"thumbnail":["https:\/\/nafosted.gov.vn\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/anh-4-1-278x190.jpg",278,190,true],"cvmm-medium":["https:\/\/nafosted.gov.vn\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/anh-4-1-300x300.jpg",300,300,true],"cvmm-medium-plus":["https:\/\/nafosted.gov.vn\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/anh-4-1-305x207.jpg",305,207,true],"cvmm-portrait":["https:\/\/nafosted.gov.vn\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/anh-4-1-400x600.jpg",400,600,true],"cvmm-medium-square":["https:\/\/nafosted.gov.vn\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/anh-4-1-600x600.jpg",600,600,true],"cvmm-large":["https:\/\/nafosted.gov.vn\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/anh-4-1-1024x617.jpg",1024,617,true],"cvmm-small":["https:\/\/nafosted.gov.vn\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/anh-4-1-130x95.jpg",130,95,true],"full":["https:\/\/nafosted.gov.vn\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/anh-4-1.jpg",1149,617,false]},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/nafosted.gov.vn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15680","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/nafosted.gov.vn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/nafosted.gov.vn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nafosted.gov.vn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nafosted.gov.vn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=15680"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/nafosted.gov.vn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15680\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":15685,"href":"https:\/\/nafosted.gov.vn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15680\/revisions\/15685"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nafosted.gov.vn\/wp-json\/wp\/v2\/media\/15681"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/nafosted.gov.vn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=15680"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/nafosted.gov.vn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=15680"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/nafosted.gov.vn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=15680"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}