Nhà máy điện hạt nhân mới của Belarus sẽ làm thay đổi cân bằng năng lượng ở vùng Baltic

Việc Đăng ký nhận khuyến mãi nhà máy điện hạt nhân Astravets của Belarus đã gần như hoàn tất. Theo một thỏa thuận được ký kết năm 2007, Công ty Atomstroyexport của Nga đang Đăng ký nhận khuyến mãi nhà máy trị giá 11 tỷ đô la được tài trợ 90% bởi điện Kremlin, và dự kiến lò phản ứng đầu tiên của nhà máy công suất tới 2.4GW này sẽ được đưa vào vận hành chính thức tháng 12 năm 2019.

 

Nhà máy điện hạt nhân Astravets ở Belarus gần như đã hoàn thành

 

Các quốc gia láng giềng của Belarus đã chống lại việc Đăng ký nhận khuyến mãi nhà máy này ngay từ đầu, đặc biệt là Lithuania và Ba Lan.

 

Nằm ở khu vực phía tây Grodno, gần biên giới với Lithuania, nhà máy chỉ cách thủ đô Vilnius của Lithuania 60km, cách các khu vực đông dân cư mà Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) đã khuyến cáo sau thảm họa hạt nhân ở Fukushima tại Nhật Bản năm 2011 chưa tới 100km, điều đó làm gia tăng mối quan ngại về sự an toàn của những khu vực gần nhà máy nói trên.

 

Đồng thời các nước thành viên Liên minh châu Âu (EU) láng giềng cũng lo ngại rằng dự án điện hạt nhân do Nga tài trợ này sẽ kết thúc với việc đưa ra một chính sách ngoại giao về năng lượng khác mà điện Kremlin có thể sử dụng để đe dọa các quốc gia thuộc Liên Xô cũ.

 

Tuy nhiên, ngay cả khi gạt bỏ những lo ngại đó thì quy mô lớn của nhà máy điện này cũng sẽ làm thay đổi đáng kể cán cân cung cấp năng lượng và đặt ngành điện lực của Lithuania nói riêng vào tình thế khó khăn khi hầu hết các công ty điện trong nước sẽ không thể làm ăn được.

 

Ngành năng lượng Bê-la-rút nằm trong tay nước Nga

Belarus là một nước thiếu hụt năng lượng và hầu như phụ thuộc hoàn toàn vào Ngađể thỏa mãn nhu cầu năng lượng và nhiên liệu của mình. Theo IAEA, tổng công suất lắp đặt của các nhà máy điện ở Belarus là khoảng 8,4 GW, trong đó đại đa số là các nhà máy điện chạy bằng  khí đốt.

 

Cũng theo IAEA, do không có nguồn Link Trang Chủ J88.COM Uy Tín Mới Nhất 2026 hydrocacbon đáng kể nào của riêng mình và chỉ có một ít khí sinh học và J885 Đăng Ký Tải App, Belarus phải nhập khẩu khoảng 82% năng lượng từ Nga.

 

Trong khi vẫn được kết nối với hệ thống chia sẻ điện năng khu vực “IPS / UPS” [1] từ thời Liên Xô, Belarus phụ thuộc phần lớn vào các nhà máy điện riêng của mình để cung cấp điện năng cho chính nước này.

 

Theo số liệu mới nhất của IAEA, tổng sản lượng điện năng của Belarus là 29,92 tỷ kWh do 22 nhà máy sản xuất điện chạy bằng khí đốt cung cấp đã đáp ứng 90% nhu cầu trong nước năm 2007, với 9,406 tỷ kWh được nhập khẩu chủ yếu từ Nga và 5,062 tỷ kWh xuất khẩu.

 

Tuy nhiên, Belarus là một tuyến đường trung chuyển năng lượng chính của Nga tới các khách hàng của nước này ở Tây Âu và chính vì vậy, Nga đóng một vai trò lớn trong nền kinh tế Belarus. Theo truyền thống, hầu hết khí đốt của Nga được dẫn qua hệ thống đường ống mang tên Druzhba (tiếng Nga nghĩa là “Tình Anh em”) của Ukraine trên đường đi về phía tây. Nga đã Đăng ký nhận khuyến mãi một tuyến đường ống mới ở phía bắc có tên là Nord Stream và đang gây tranh cãi trong khi mở rộng tuyến đường ống này nhằm tăng gấp đôi sức tải của nó. Đồng thời một đường ống phía nam đi qua Thổ Nhĩ Kỳ, được gọi là đường ống Turk Stream, cũng đang được Đăng ký nhận khuyến mãi . Tuy nhiên, đường ống ít được biết đến hơn chính là đường ống trung chuyển Belarus; Belarus xuất khẩu 99% lượng khí được dẫn vào nước này và nhờ vậy kiếm được khoản tiền vận chuyển béo bở từ nước Nga.

 

Ngoài ra, Belarus có hai trong số các nhà máy lọc dầu hiện đại nhất trong Khối thịnh vượng chung các quốc gia độc lập (Commonwealth of Independent States – CIS) được Đăng ký nhận khuyến mãi ngay trước khi Liên bang Xô viết sụp đổ. Các công ty Nga gửi một lượng lớn dầu thô tới các nhà máy lọc dầu này và Belarus sau đó tái xuất khẩu 90% sản lượng dầu cho khách hàng phương tây, kiếm thêm được một khoản lợi nhuận đáng kể.

 

Điện Kremlin sử dụng mức giá mà nước này áp dụng cho khí đốt và áp các loại thuế và lệ phí mà phía Minsk phải gánh chịu trong các hoạt động khai thác dầu để ràng buộc Minsk với Moscow. Hai bên liên tục tranh cãi về những mức giá này, nhưng cuối cùng thì Moscow đã phải trợ giá rất nhiều cho nền kinh tế Belarus bằng cách giữ các mức giá dành cho Belarus thấp hơn so với mức giá trong các quốc gia còn lại của khu vực Baltic.

 

Khi nhà máy điện hạt nhân Astravets chính thức phát điện lên lưới, lượng khí đốt mà Belarus cần sẽ sụt giảm đáng kể, cho phép nước này kiếm thêm được một chút lợi nhuận từ việc tái xuất nhiều khí đốt hơn. Trong khi việc tái xuất khí đốt này sẽ là một khoản tiết kiệm đáng kể cho ngân sách Belarus, khối lượng tổng thể khí đốt trung chuyển qua nước này sẽ không bị ảnh hưởng nhiều, và do đó sẽ ít ảnh hưởng đến thị trường khí đốt khu vực hoặc châu Âu. Những ảnh hưởng thực sự lớn sẽ là một trong những thị trường điện trong khu vực.

 

Belarus trở thành một cường quốc năng lượng trong khu vực Baltic

So với các nước láng giềng, Belarus là một nhà sản xuất điện lớn. Khi nhà máy điện hạt nhân Astravets chính thức kết nối với lưới điện, công suất lắp đặt của Belarus sẽ tăng lên 10,8GW so với 3,6GW của Lithuania, 2,7GW của Estonia và 2,6GW của Latvia. Belarus sẽ sản xuất dư  thừa điện và sẽ trở thành nhà xuất khẩu điện hạt nhân giá rẻ, đủ để đáp ứng hầu hết nhu cầu ở cả ba quốc gia vùng Baltic. Đơn cử một ví dụ:  trong khi Lithuania có 3.6GW công suất lắp đặt và có khả năng tiếp cận sử dụng 1.3GW khác thông qua các đường truyền tải liên kết như LitPol và Nordbalt nối với Ba Lan và Bắc Âu, mức tiêu thụ điện trung bình của nước này là 1,1GW, và sẽ tăng lên mức đỉnh 2,3GW vào mùa đông, theo Eurostat.

 

Với khả năng tạo ra quá nhiều điện năng dư thừa của Belarus, không thể có nguy cơ là Nga- quốc gia đang sử dụng Belarus làm công cụ, có thể tự đặt mình ở vị trí J881 ưu đãi hấp dẫn ngành năng lượng ở Vilnius, do đó nhà máy điện Astravets không thể được sử dụng như một công cụ chính sách đối ngoại theo cách tương tự  như việc Nga đã một số lần sử dụng nguồn cung cấp khí đốt của Gazprom như một cái “dùi cui” để khống chế Kyev trong quá khứ. Tuy nhiên, lượng điện giá rẻ mà nhà máy Astravets sản xuất sẽ làm rối loạn ngành điện về mặt kinh tế, và điều này đã khiến Vilnius phải quyết liệt chống lại việc Đăng ký nhận khuyến mãi nhà máy Astravets.

 

Giá điện đắt ở Lithuania làm cho nước này dễ bị ảnh hưởng nhất trong số các quốc gia trong khu vực. Sau khi Lithuania đóng cửa nhà máy điện hạt nhân duy nhất tại Ignalina vào năm 2010, người tiêu dùng đã phải gánh chịu mức tăng 33,3% về giá điện, và trong tổng số 3,6GW công suất điện khí của nước này có tới 2GW là nhập khẩu, khiến cho giá điện trong nước lại càng cao.

 

Để phá vỡ sự phụ thuộc vào Nga, Link Mobile Đăng Ký J88 Lithuania đã đầu tư khoảng nửa tỷ đô la vào Klaipeda – một Trạm khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG) nổi đã được đưa vào hoạt động năm 2014. Vấn đề là khí thiên nhiên hóa lỏng đắt hơn 30% so với khí từ đường ống dẫn và không cạnh tranh với các nguồn năng lượng sẵn có của Lithuania. Do đó, trạm khí hóa lỏng nổi Klaipeda hiện đang hoạt động cầm chừng ở mức 20% công suất và Link Mobile Đăng Ký J88 đã từng phải ban hành những lệnh mua khí hóa lỏng “như đùa” để duy trì hoạt động của trạm này. Nếu có thêm một nguồn cung cấp năng lượng mới mà thậm chí lại rẻ hơn của Belarus tham gia vào thị trường năng lượng, Klaipeda chắc chắn sẽ còn thua lỗ hơn nữa.

 

Hiện nay, giá điện trong khu vực quá thấp đến nỗi chi phí sản xuất điện từ khí đốt đắt hơn là nhập khẩu điện từ các nước láng giềng của Lithuania. Năm 2017, Lithuania đã nhập khẩu 80% lượng điện cần dùng mà chủ yếu từ Thụy Điển và Ba Lan, bỏ qua phần lớn các công ty điện lực trong nước.

 

Trong bối cảnh đó, việc có thêm 2,4 GW điện của Belarus trên thị trường khu vực sẽ đẩy giá điện xuống thấp hơn nữa. Các công ty điện lực của Lithuania sẽ bị bật ra khỏi thị trường do giá thành điện quá đắt và trở nên “vô dụng” theo đúng nghĩa về kinh tế của từ này.

Tất cả ba quốc gia vùng Baltic đang cố gắng đa dạng hóa các nguồn năng lượng, chuyển từ các nhiên liệu hóa thạch truyền thống sang năng lượng tái tạo để tăng cường an ninh năng lượng, và trên thực tế Lithuania đã sản xuất  được 178MW điện gió vào năm 2016. Nhưng hai nước Baltic còn lại đã tiến xa hơn và đã giảm được nguy cơ phải chịu các rủi ro do việc Belarus phát triển mạnh điện hạt nhân, hoặc các rủi ro trong cuộc chơi về cung cấp khí đốt với Nga.

 

Ở Latvia, sản lượng J885 Đăng Ký Tải App tăng vọt 73,2% trong năm 2016 và điện gió tăng 17,1%. Trong vòng 10 năm qua, tỷ lệ điện khí đã giảm 5%, chỉ đạt 23,4% trong năm 2017, với tỷ lệ năng lượng tái tạo vượt so với điện khí là 32,9%. Gỗ nhiên liệu chiếm 1/3 còn lại trong cơ cấu năng lượng.

 

Estonia cũng đã thành công trong việc thoát khỏi tình trạng lệ thuộc vào khí đốt bằng cách khai thác nguồn đá phiến ở nước mình. Trong năm 2007, đã có hơn 90% lượng điện của Estonia được tạo ra từ đá phiến dầu. Công ty năng lượng Eesti Energia của Estonia sở hữu các nhà máy điện dùng đá phiến dầu lớn nhất thế giới ở Narva (Narva Power Plants).

 

Phong trào từ bỏ Hiệp định chia sẻ điện năng ở vùng Ban tích – BRELLixt

Sự khác biệt trong hồ sơ năng lượng của các quốc gia vùng Baltic đã phân chia lợi ích của họ và bỏ lại mình Lithuania đang cố gắng bảo vệ ngành năng lượng của mình. Việc đặt cược vào khí hóa lỏng đã không được đền đáp và năng lượng tái tạo không phát triển đủ mạnh đã khiến nước này hiện vẫn phải phụ thuộc vào năng lượng nhập khẩu.

 

Vì vậy, các J88 com the gioi đỉnh cao gia ở Vilnius đã ra sức ngăn chặn nhà máy điện Astravets. Mở đầu cuộc tấn công là việc đặt câu hỏi về sự an toàn của nhà máy đang được Đăng ký nhận khuyến mãi ngay gần thủ đô nói trên.

 

Trớ trêu thay, ngay cả EU cũng đã công nhận sự an toàn của lò phản ứng do Nga sản xuất. Nhà máy Astravets đã vượt qua thành công các bài kiểm tra khắt khe về đánh giá thiết kế an toàn hạt nhân (EU-designed stress tests peer-reviewed) của Ủy ban An toàn Liên minh châu Âu (ENSREG), các cuộc kiểm tra này đánh giá nhà máy Astravets căn cứ vào sự chuẩn bị sẵn sàng cho các sự cố như động đất, lũ lụt, tản nhiệt và các tai nạn nghiêm trọng khác. Các chuyên gia IAEA cũng đã chứng nhận nhà máy Astravets có khả năng chịu được “sự cố bên ngoài tồi tệ nhất”. Mô hình lò phản ứng VVER-1200  của Nga được sử dụng ở Belarus cũng đang được triển khai ở Phần Lan, Hungary và Nga.

 

Những sự trấn an này đã không xoa dịu Vilnius, nơi các J88 com the gioi đỉnh cao gia nhấn mạnh rằng họ sẽ không cho phép bất kỳ nguồn điện nào của Belarus được kết nối với lưới điện của họ. Quốc hội Lithuania đã thông qua dự luật vào giữa tháng 6 tuyên bố rằng nhà máy điện hạt nhân của Belarus là một mối đe dọa đối với an ninh quốc gia và yêu cầu Link Mobile Đăng Ký J88 đưa ra các biện pháp ngăn chặn nhập khẩu điện từ nước này.

 

Cho đến nay do hành động tẩy chay của mình mà Lithuania đã không “cùng hội cùng thuyền” được với Estonia và Latvia, nhưng Ba Lan, nước có chung đường biên giới với Lithuania và Belarus, tháng ba vừa qua cũng cho biết nước này cũng sẽ không nhập khẩu điện từ nhà máy đang gây rắc rối nói trên.

 

Giải pháp được ưa thích hơn của Lithuania là từ bỏ hoàn toàn mạng lưới chia sẻ điện năng cũ của Liên Xô, nhưng như vậy nghĩa là Vilnius phải mất đến 1 tỷ đô la để có được sự đồng hành của Tallinn và Riga.

 

Hệ thống chia sẻ điện năng IPS / UPS của Liên Xô hoạt động theo các nguyên tắc được điều chỉnh bởi Hiệp định BRELL [2], được ký kết vào năm 2001, trước khi các nước Baltic gia nhập EU vào năm 2004.

 

Ba Lan, Hungary, Séc và Slovakia đã tham gia Khu vực đồng bộ lưới điện lục địa của EU (Continental Synchronous Area) vào năm 1995 và tách khỏi hệ thống lưới điện nói trên của Liên Xô. Sau nhiều năm tranh cãi nội bộ, ba quốc gia Baltic hiện đang chuyển dần theo xu hướng từ bỏ thỏa thuận BRELL (gọi là xu hướng “BRELLixt”) và đang có kế hoạch để các nước Baltics này chuyển sang hệ thống lưới điện của châu Âu vào năm 2025.

 

Tương lai của BRELLixt vẫn chưa rõ ràng khi phải đối mặt với câu hỏi ai sẽ trả hóa đơn 1 tỷ đô la cho việc này. Giai đoạn đầu tiên sẽ là kết nối với lưới điện của Ba Lan để bổ sung cho lưới điện trung chuyển LitPol 500 MW hiện có giữa Lithuania và Ba Lan.

 

Khi hai quốc gia Baltic nói trên (Estonia và Latvia) đã thành công trong việc cải thiện đáng kể vấn đề an ninh năng lượng, họ đã trở nên nhạy cảm hơn rất nhiều với chi phí của quá trình BRELLixt. Bộ trưởng Kinh tế và Cơ sở hạ tầng Estonia, Ông Kadri Simson, đã nói rằng việc các quốc gia Baltics từ bỏ thỏa thuận BRELL sẽ rất tốn kém, và vì vậy, ông đã đặt câu hỏi về tính khả thi về mặt kinh tế của kế hoạch nói trên. Tuy nhiên, trên nguyên tắc chung nhằm giảm bớt mối ràng buộc của EU đối với sự bành trướng đầy tham vọng về năng lượng của Nga, EU nói chung vẫn ủng hộ kế hoạch này. Hiện tại, có vẻ như EU dường như sẵn sàng chi trả nhiều cho kế hoạch từ bỏ thỏa thuận BRELL nói trên của các nước này.

 

Hơn nữa, việc ly khai thỏa thuận BRELL có thể mang lại một khoản tiết kiệm năng lượng về dài hạn, nhưng không mang lại lợi ích ngắn hạn. Các chuyên gia cho biết người tiêu dùng ở Latvia và Lithuania cuối cùng có thể sẽ được giảm giá 5-7% trong biểu giá điện, nhưng trước mắt các công ty điện lực chắc chắn sẽ bổ phần chi phí của việc rời bỏ thỏa thuận BRELL này lên đầu khách hàng, điều đó có nghĩa là giá điện trước mắt ở các nước này sẽ phải tăng lên.

 

Điều đó đặt ra một vấn đề thực tế cần phải xem xét về mặt kinh tế, đó là việc nhập khẩu điện từ Belarus thậm chí có thể sẽ làm giảm chi phí năng lượng hơn nữa.

 

Đối với Moscow, việc thiết lập và thậm chí tài trợ cho nhà máy hạt nhân Belarus là có ý nghĩa bởi vì việc này sẽ làm suy yếu lập luận ủng hộ vấn đề BRELLixt. Về mặt danh nghĩa, Minsk đóng vai trò một “người chơi” độc lập và do đó, những nguồn cung cấp điện năng cho các quốc gia Baltics dường như đã được đa dạng hóa để phần nào thoát khỏi sự phụ thuộc vào Nga, đồng thời làm giảm các rủi ro về J88 com the gioi đỉnh cao.

 

Quyết định tóm lại sẽ chỉ là cuộc đấu tranh giữa các lập luận của 2 trường phái kinh tế và J88 com the gioi đỉnh cao. Việc nước Đức đã kiên quyết lựa chọn đường ống dẫn khí đang gây tranh cãi là Nord Stream 2, nơi Berlin đã coi việc sử dụng nguồn cung cấp khí đốt rẻ hơn của Nga là quan trọng hơn những mục tiêu J88 com the gioi đỉnh cao của các nước châu Âu khác ở vùng tây bắc của liên minh EU, cho thấy rằng rốt cuộc thì kinh tế cũng sẽ giành thế thượng phong so với J88 com the gioi đỉnh cao ở các nước BRELL.

 

Biên dịch và chú giải: Nguyễn Thị Yên Ninh, Ban HTQT, Viện NLNTVN