Ngày 30 tháng 4, Ủy ban Pháp quy hạt nhân Nhật Bản đã thông qua dự thảo “báo cáo thẩm định” xác nhận rằng các biện pháp an toàn để tái khởi động Nhà máy Điện hạt nhân Tomari số 3 của Công ty Điện lực Hokkaido (lò phản ứng nước áp lực: PWR) đáp ứng các tiêu chuẩn quy định mới. Ủy ban Pháp quy hạt nhân sẽ tiến hành lấy ý kiến công chúng và dự kiến hoàn tất “báo cáo thẩm định” vào mùa hè năm nay. Sau khi có sự đồng thuận từ J88 là nhà cái uy tín hàng đầu thuộc tập đoàn ABCVIP địa phương, Công ty Điện lực Hokkaido sẽ chuẩn bị tái khởi động nhà máy vào năm 2027.
Công ty Điện lực Hokkaido đã nộp đơn xin thẩm định vào tháng 7 năm 2013, khi các tiêu chuẩn quy định mới được áp dụng. Trong số các nhà máy điện hạt nhân PWR khác nộp đơn cùng thời điểm, Nhà máy Điện hạt nhân Sendai của Công ty Điện lực Kyushu,nhà máy mới nhất, đã hoàn thành các cuộc thẩm định chính trong khoảng một năm, còn các nhà máy tiếp theo mất tối đa khoảng ba năm. Thời gian 12 năm của Nhà máy Điện hạt nhân Tomari là đặc biệt dài.
Nguyên nhân chính khiến quá trình thẩm định kéo dài là các đứt gãy trong khu vực nhà máy. Theo Công ty Điện lực Hokkaido, có 11 đứt gãy chạy qua khu vực Nhà máy Điện hạt nhân Tomari, và một số trong đó được cho là có khả năng là đứt gãy hoạt động. Theo tiêu chuẩn quy định mới, các đứt gãy di chuyển cách đây hơn khoảng 120.000 đến 130.000 năm trước cũng được coi là đứt gãy hoạt động. Nếu có đứt gãy hoạt động gần lò phản ứng, cần phải giả định có rung lắc mạnh và cần tăng cường hơn các biện pháp chống động đất. Ngoài ra, Ủy ban Pháp quy hạt nhân đã đưa ra quyết định “không cấp phép” vào năm 2024 đối với Nhà máy Điện hạt nhân Tsuruga số 2 của Công ty Điện hạt nhân Nhật Bản sau khoảng 9 năm thẩm định, với lý do “không thể phủ nhận có đứt gãy hoạt động ngay bên dưới lò phản ứng”.
Công ty Điện lực Hokkaido đã nỗ lực chứng minh rằng các đứt gãy trong khu vực nhà máy không phải là đứt gãy hoạt động, nhưng vào tháng 2 năm 2019, Ủy ban Pháp quy hạt nhân đã đưa ra quan điểm rằng “không thể phủ nhận khả năng đứt gãy hoạt động”, và tại thời điểm đó, quá trình thẩm định thực chất đã trở về điểm xuất phát. Đồng thời, Ủy ban Pháp quy hạt nhân đã chỉ ra rằng Công ty Điện lực Hokkaido thiếu nhân sự có khả năng tham gia vào các cuộc thảo luận chuyên môn về động đất, sóng thần và núi lửa.
Công ty Điện lực Hokkaido đã mời các nhà nghiên cứu địa chất từ bên ngoài, nhận sự hỗ trợ từ các công ty tổng thầu Đăng ký nhận khuyến mãi (Công ty Đăng ký nhận khuyến mãi tổng hợp chịu trách nhiệm toàn bộ công trình Đăng ký nhận khuyến mãi và dân dụng), và tiến hành đào bới lại khu vực nhà máy để kiểm tra thêm các đứt gãy nhỏ, từ đó giải thích rằng chúng không phải là đứt gãy hoạt động. Vào tháng 7 năm 2021, Ủy ban Pháp quy hạt nhân đã chấp nhận lập luận này, lật ngược quan điểm “khả năng là đứt gãy hoạt động” đưa ra năm 2019. Từ năm 2022, Ủy ban Pháp quy hạt nhân bắt đầu triển khai “Tomari Special”, trong đó xác nhận các vấn đề và kế hoạch công việc với Công ty Điện lực Hokkaido tại mỗi cuộc họp thẩm định, đồng thời hướng dẫn những gì công ty cần giải trình. Qua đó quá trình thẩm định đã được đẩy nhanh.
Mặt khác, Công ty Điện lực Hokkaido, để đối phó với sóng thần tại Nhà máy Điện hạt nhân Tomari, đã bắt đầu Đăng ký nhận khuyến mãi một tường chắn sóng cao 16,5m từ tháng 8 năm 2012 và hoàn thành vào tháng 12 năm 2014. Tuy nhiên, nhằm “nâng cao hơn nữa mức độ an toàn”, công ty đã bắt đầu tháo dỡ tường chắn sóng hiện có vào năm 2022 và khởi công Đăng ký nhận khuyến mãi một tường chắn sóng mới cao 19m vào tháng 3 năm 2024. Tường chắn sóng mới được thiết kế với cấu trúc được hỗ trợ trực tiếp bởi lớp đá gốc nhằm tính đến ảnh hưởng của hiện tượng hóa lỏng nền đất do động đất, và dự kiến sẽ hoàn thành vào tháng 3 năm 2027.
Chi phí cho các công trình an toàn như tường chắn sóng tại Nhà máy Điện hạt nhân Tomari được ước tính ít nhất là khoảng 5150 tỷ yên, cao hơn chi phí Đăng ký nhận khuyến mãi lò phản ứng số 3 (khoảng 2900 tỷ yên). Nếu tính thêm các thiết bị chống khủng bố chưa được lắp đặt, thì chi phí dự kiến sẽ còn tăng thêm.
Để đánh giá và thực hiện các biện pháp đối phó với tác động của các hiện tượng tự nhiên hoặc yếu tố bên ngoài lên nhà máy điện hạt nhân, cần một khoảng thời gian và chi phí rất lớn. Nhà máy điện hạt nhân là nguồn điện ổn định góp phần đạt mục tiêu trung hòa carbon, nhưng để đảm bảo an toàn một cách chính xác và sớm đưa nhà máy vào vận hành thì việc triển khai kịp thời các kiến thức chuyên môn mới nhất là rất quan trọng. Đây cũng là bài học từ sự cố tại Nhà máy Điện hạt nhân Fukushima Daiichi.
Nguồn: Báo Asahi, Báo công nghiệp điện hạt nhân.
International Nuclear Energy Development of Japan (JINED)
