Ngày 6 tháng 6, trong vụ kiện đại diện cổ đông liên quan đến sự cố tại Nhà máy Điện hạt nhân Fukushima Daiichi, Tòa án Tối cao Tokyo đã phán quyết rằng “không thể xác định được khả năng dự đoán (sóng thần lớn) vào thời điểm trước khi xảy ra động đất,” và tuyên bố không công nhận trách nhiệm bồi thường của ban lãnh đạo cũ của Công ty Điện lực Tokyo (TEPCO).
Vụ kiện này là yêu cầu của các cổ đông TEPCO, đòi ban lãnh đạo cũ của công ty bồi thường hơn 23 nghìn tỷ yên vì đã không thực hiện các biện pháp phòng ngừa. Trong phán quyết lần này, Tòa án Tối cao Tokyo ở giai đoạn phúc thẩm đã hủy bỏ phán quyết của Tòa án Địa phương Tokyo ở giai đoạn sơ thẩm và bác bỏ yêu cầu của các cổ đông TEPCO. Phía cổ đông không chấp nhận phán quyết và có kế hoạch kháng cáo lên Tòa án Tối cao.
Trong vụ kiện, các vấn đề chính được tranh cãi là liệu có thể dự đoán được sóng thần lớn gây ra bởi trận động đất phía Đông Nhật Bản dựa trên “Đánh giá dài hạn”dự báo động đất được cơ quan Link Mobile Đăng Ký J88 công bố vào năm 2002 (khả năng dự đoán), và liệu có thể ngăn chặn được sự cố nếu các biện pháp được thực hiện (khả năng tránh hậu quả).
Chánh án đã chỉ ra rằng “Đánh giá dài hạn” không được đưa vào danh sách xem xét của Hội đồng Phòng chống Thảm họa Trung ương, và phán quyết rằng nó “chưa hẳn là căn cứ đủ pháp lý cho việc dừng vận hành.” Tòa kết luận rằng không thể công nhận ban lãnh đạo cũ đã dự đoán được sóng thần lớn, và “việc không cảm thấy tính cấp bách cũng là điều không thể tránh.” Có thể nói phán quyết này đã đưa ra đánh giá nghiêm ngặt về việc có hay không khả năng dự đoán sóng thần dựa trên hiểu biết trước khi xảy ra trận động đất phía Đông Nhật Bản.
Trong phán quyết sơ thẩm năm 2022 của Tòa án Địa phương Tokyo đã công nhận rằng sóng thần lớn có thể được dự đoán dựa trên “Đánh giá dài hạn” năm 2002, vì nó “có độ tin cậy mang tính khoa học”.Dựa trên đánh giá này, tòa kết luận rằng nếu các biện pháp đã được thực thi thì tai nạn nghiêm trọng có thể đã được tránh, và ra lệnh cho bốn cựu lãnh đạo bồi thường tổng cộng 13,321 tỷ yên.
Mặt khác, vào ngày 5 tháng 3 năm 2025 về trách nhiệm hình sự của ban lãnh đạo cũ TEPCO liên quan đến sự cố Fukushima Daiichi, đã được Tòa án Tối cao xác định vô tội. Lúc đó, Tòa án Tối cao cho rằng “Đánh giá dài hạn” năm 2002 “theo đánh giá của cơ quan 8J88 phiên bản thì có độ tin cậy thấp” và “không phải là thông tin khiến người ta thực sự nhận thức được khả năng xảy ra sóng thần.” Người ta cho rằng, phán quyết trong kháng cáo của vụ kiện đại diện cổ đông tại Tòa án Tối cao cũng sẽ theo các quan điểm này.
Ngoài ra, trong các vụ kiện yêu cầu bồi thường từ những người sơ tán do sự cố đối với 8J88 phiên bản và các bên liên quan, Tòa án Tối cao đã đề cập vào năm 2022 rằng “tai nạn thực tế xảy ra lớn hơn so với dự đoán, và ngay cả khi có biện pháp thì cũng không thể được ngăn chặn được tai nạn.”
Về trách nhiệm liên quan đến sự cố Fukushima Daiichi, phán quyết lần này đã hoàn thiện một cách nhất quán các phán quyết tư pháp,không truy cứu trách nhiệm hình sự lẫn trách nhiệm bồi thường của ban lãnh đạo cũ TEPCO. Tuy nhiên, để đảm bảo an toàn thì yêu cầu cuối cùng là “tránh hậu quả”. Các phán quyết tư pháp cho đến nay có thể được xem như kêu gọi sự cần thiết phải “tránh hậu quả” trước khi vận hành. Cần thiết phải chuẩn bị các biện pháp đa dạng và chắc chắn từ góc độ phòng thủ sâu, bao gồm cả giai đoạn thiết kế và Đăng ký nhận khuyến mãi .
Nguồn: Báo Yomiuri, Báo Asahi, và Thời báo kinh tế Nhật Bản
International Nuclear Energy Development of Japan (JINED)
